This page contains a Flash digital edition of a book.
volgens Wecke de Wereld Vrijwillig V


olgens de Dikke Van Dale is vrijwillig: ‘uit vrije bewe- ging, ongedwongen iets doen’. Maar wat is een vrije


beweging? Bestaat die wel? Heb ik wel de vrijheid tot ongedwongen hande- len? Is een bepaalde mate van dwang niet altijd aanwezig, uitgeoefend door mensen en omstandigheden? Hoe vrij- willig ben ik op deze aardkloot beland? We hebben als mens niet de vrijheid te bepalen wanneer, waar en hoe we ter wereld komen; of we gezond zijn en van welk geslacht, we zijn een product van niet zelf gekozen tijd en plaats. Hoe vrijwillig is vrijwillig?


De een wordt als blanke sterveling in een rijk, geïndustrialiseerd land geboren en de ander in een arm, door diverse ziekten getroffen gebied. De een zal zich ‘vrijwillig’ als zelfmoord- terrorist aan zijn of haar goede zaak wijden en de ander zal geheel ‘vrijwil- lig’ op jeugdige leeftijd voor een rege- ringskrijgsmacht kiezen en tijdens de strijd geheel vrijwillig het leven voor het vaderland offeren. Of niet soms? Hoe vrij is de fanatieke moslim, jood, christen in zijn fanatisme? Waar blij- ven we met de vrijwilligheid van de uitgeprocedeerde asielzoeker? Hebben zij vrijwillig voor het beroep van ‘onge- documenteerde’ gekozen, inclusief alle daarbij behorende schendingen van de mensenrechten? Maken sommigen van hen geheel vrijwillig een einde aan hun ellendig leven? Of hadden zij ook vrij- willig in ons land het ambt van hoge ambtenaar of bonusgraaiende bank- directeur kunnen kiezen?


Op 67-jarige leeftijd houdt voor velen de vrijheid van beroepsuitoefening op. Je kunt wel verder, maar dan als vrijwil- liger. Voor de militair geldt dat in nog meerdere mate. Op jeugdige leeftijd – gemeten naar de huidige maatstaven – moet je de dienst verlaten en je voegen bij het leger dat vanachter de geraniums het wereld- en maatschappelijk gebeu-


ren gadeslaat. Maar gelukkig, eenmaal bevrijd van de dwang van de dagelijkse beroepsuitoefening, breekt nu ook de vrijheid aan geheel vrijwillig op je eigen manier inhoud aan het leven te geven. Al geldt ook hier dat wat de mens als vrijwillig ervaart in feite grotendeels buiten ons al is voorgeschreven. Nu moet je wel oppassen niet alle gedrag als van tevoren bepaald te beschouwen. Er zijn toch nog mogelijk- heden om ‘ja’ of ‘nee’ te zeggen en wel op basis van een innerlijke overtuiging die los staat van welke dwang dan ook. Als je niet oppast, zijn elke moord en diefstal terug te brengen tot een onvrij- willigheid die tot dergelijke misdaden leidt. Maar dat neemt niet weg dat vrij- heid en vrijwilligheid ten onrechte alom in hoge mate aanwezig geacht worden. Vrijwilligers in een oorlog, die gewond raken dan wel sneuvelen, hadden, zo wordt ook wel over hen gezegd, dan maar voor iets anders moeten kiezen.


Zij hadden immers ook bij moeder thuis kunnen blijven of een ‘echt’ vak kunnen leren. Of ligt het wat complexer? Hoe vrijwillig, zonder beïnvloeding van buiten, vertrokken indertijd ongeveer 22.000 Nederlandse jongens om bij de Waffen-SS voor Duitsland aan het Oostfront de Sovjet-Unie te bevechten? Velen van hen hadden er niet het flauw- ste benul van hoe ze werden misbruikt. Ze geloofden de rekruterende generaal Seyffardt, die op de bolsjewiekenhorde als een afschuwelijke Duits-Nederlandse vijand wees. Gold hier ook niet dat dwang van boven, van ouders, werkge- ver, kennissen soms, zelfs van de kerk, veel van die lieden bij hun keuze als vrijwilliger geen andere keus lieten? Of ging het om jeugdige criminelen die uit volle innerlijke overtuiging, volstrekt vrijwillig, de strijd met de Untermensch wensten aan te binden?


Feit is dat de mens soms gedwongen wordt het kwade te doen en soms het goede. We zijn allemaal in meer of min- dere mate geïndoctrineerd door onze omgeving zonder zulks te beseffen. Erg is dat niet, als het maar de goeie doctri- nes zijn… Helaas is misschien wel een van de belangrijkste doctrines dat we menen niet geïndoctrineerd te zijn.


Drs. Leon Wecke is docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen en oud-directeur van het Studiecentrum voor Vredesvraagstukken.


Hoe vrijwillig is vrijwillig?


DECEMBER 2013 15


Column


Foto: William Moore


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64