This page contains a Flash digital edition of a book.
De Poolse korporaal Tadeusz Pasdriofski van de Poolse 1e Zelfstandige Parachutistenbrigade bij een geallieerd waarschuwingsbord in de omgeving van Coevorden dat de grens markeerde tussen Nederland en Duitsland in 1945. Hij trouwde na de oorlog met een Nederlandse vrouw en bleef in Coevorden wonen. Foto: privécollectie familie Pasdriofski


geschiedschrijving. Ook de Sovjets wilden niets weten van Polen die in het Westen hadden meegevochten met de kapitalistische grootmach- ten. Dat zou Polen alleen maar meer legitimatie hebben geven om zich te associëren met West-Europa in plaats van met Oost-Europa. Zo bleef de situatie voortbestaan tot- dat onderzoeksjournalist Geertjan Lassche een grote historische fout corrigeerde. Lassche vroeg zich in de jaren negentig van de twintigste eeuw al af waarom er Poolse militai- ren begraven lagen op de militaire begraafplaats bij Oosterbeek. Zijn onderzoek leidde er uiteindelijk toe dat de naam van Sosabowski en die van de Poolse 1e Zelfstandige Para- chutistenbrigade van alle ‘Angelsak- sische’ blaam werden gezuiverd. De Britse legerleiding verweet de Polen zeer slecht gepresteerd te hebben en insinueerde dat operatie Market Garden daardoor gefaald zou heb- ben.


Prins Bernhard Lassche maakte de documentaire God Bless Montgomery – De verge- ten Polen in de Slag om Arnhem en kreeg de kans om prins Bernhard om een reactie te vragen. De docu- mentaire, die op 14 september 2004 werd uitgezonden, maakte duidelijk dat het verzoek van koningin Wil- helmina om de Poolse militairen te onderscheiden voor hun optreden gedurende de Slag om Arnhem nooit was gehonoreerd. De prins omschreef ze als ‘de beste


16 april 2016


soldaten die er waren’ en hij voegde er geëmotioneerd aan toe dat het ‘een schande was’ dat ze niet waren onderscheiden. De prins sprak voorts over ‘een typisch verschijnsel van Engelse leidinggevende mili- tairen dat zij het bijzonder onaan- genaam vonden als iemand bewees dat zij ongelijk hadden gehad.’ Hij doelde hiermee op de negatieve hou- ding van Montgomery ten opzichte van Sosabowski, die ertoe leidde dat de algemene opvatting zich tegen de Poolse generaal keerde en hem als een medeschuldige aan het verlies van de Slag om Arnhem zag. Volgens prins Bernhard zou Mont- gomery persoonlijk tegengehouden hebben dat Sosabowski en zijn man- nen een onderscheiding kregen. Het memorabele optreden van prins Bernhard en de documentaire van Lassche maakten op 14 september 2004 het een en ander los in de Nederlandse media. Velen reali- seerden zich dat er zestig jaar lang in Nederland een beeld van Mont- gomery geschetst was dat niet met de werkelijkheid overeenkwam. Bernhard schreef nog een tweetal brieven aan het televisieprogramma Netwerk. Hij benadrukte dat hij bij zijn woorden bleef en hoopte dat de onderscheiding alsnog zou worden toegekend. De laatste brief is geda- teerd één dag voor zijn overlijden, op 30 november 2004. Het NOS Journaal noemde later het Poolse eerherstel zelfs ‘de laatste wens van prins Bernhard’.


Eerherstel Na lang politiek gesteggel liet de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) op 19 april 2006 weten dat koningin Beatrix op 31 mei van dat jaar de Militaire Willems-Orde aan de des- betreffende Poolse militairen zou uitreiken. Bij de ceremonie waren 64 oud-strijders en 22 weduwen van overleden veteranen aanwezig van de Poolse Parachutistenbrigade. Daarmee bedroeg het aantal aan- wezigen ongeveer de helft van de circa 120 veteranen en 40 weduwen die in 2006 nog in leven waren. De veteranen die niet konden komen, verkeerden meestal in een te slechte gezondheidstoestand om nog te kun- nen reizen. De Nederlandse Lucht- mobiele Brigade – voortzetter van de traditie van het Regiment Van Heutsz – en de Amerikaanse 82nd Airborne Division werden als ‘getui- gen’ uitgenodigd bij de plechtig- heid. Van Nederlandse zijde waren koningin Beatrix en de minister van Defensie, Henk Kamp, aanwezig. Op de vraag hoe het de Poolse vete- ranen is vergaan qua erkenning voor hun inzet kan concluderend gesteld worden dat het beperkte aantal Poolse veteranen dat in Nederland woont en de eenzijdige, onvolledige Angelsaksische geschiedschrijving de erkenning negatief hebben beïn- vloed. Hoewel op regionaal niveau de herdenkingen jaarlijks doorgang vonden, was er geen nationaal histo- risch bewustzijn over de Poolse aanwezigheid in ons land. De erken- ning van Sosabowski’s aandeel op 31 mei 2006 heeft echter een groot effect gehad. Niet alleen zijn de Poolse parachutisten sindsdien erkend, maar deze waardering heeft ook geleid tot nieuwe interesse voor het aandeel van alle Poolse bevrij- ders. Tien jaar na de erkenning moet nog blijken of deze nationale aan- dacht van structurele aard zal zijn of dat alleen regionale historici dit thema zullen blijven voeden.


Majoor dr. Florian Huiskamp promoveerde op het onderwerp van de Poolse militairen als bevrijders in West-Europa op 13 april 2015. Hij is momenteel werkzaam als staf- officier bij het 1e Duits-Nederlands Leger- korps in Münster, Duitsland. Een Engelsta- lige samenvatting van zijn proefschrift is te lezen op de website: www.polishsoldier.nl.


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65