This page contains a Flash digital edition of a book.
De Poolse generaal Sosabowski (l) in gesprek met de Britse generaal Thomas in de omgeving van Driel (Betuwe) tijdens operatie Market Garden.


bevel van generaal-majoor Stanislaw Maczek. Na eind juli 1944 te zijn geland in Normandië, sprong de divisie al direct in de bres tijdens de Slag bij Falaise. De Polen moesten de poort dichtgooien voor de Duitse eenheden die wanhopig hun weg uit de ‘Zak van Falaise’ probeerden te vechten. De opmars door Noord-Frankrijk en België verliep vervolgens een stuk voorspoediger. Dat veranderde weer toen de divisie in oktober 1944 in Zeeuws-Vlaanderen aankwam. Het natte polderterrein was moeilijk begaanbaar voor de Poolse tanks. De Polen bevrijdden onder meer Axel en Terneuzen. Daarna werd de divi- sie ingezet in West-Brabant. Met een slimme flankmanoeuvre slaagde Maczek erin om op 29 oktober Breda te bevrijden met een minimum aan schade en slachtoffers. Op 9 novem- ber kregen de Polen Moerdijk in handen. De strijd om West-Brabant was ten einde.


‘Maczkow an der Ems’ Een betrekkelijk rustige periode volgde: de winter aan de Maas. De laatste Duitse stuiptrekking aan het westelijke front – het vertwijfelde Ardennenoffensief rond de jaarwis- seling 1944-’45 – veroorzaakte nog even wat schrik. Daar bleef het bij. Begin april vertrok de Poolse pant- serdivisie richting Oost- en Noord- Nederland. De strijd laaide vooral rond Emmen nog even fel op. Bij de wapenstilstand van 4 mei bevond de divisie zich bij Wilhelmshaven. Zo kwam een einde aan de bijna 2000 kilometer lange reis vanaf de Normandische kust, een reis getekend door de lijfspreuk ‘Voor uw en onze vrijheid’. De Poolse 1e Pantserdivisie van circa 16.000 mili- tairen verloor er bijna 1300 en telde ongeveer 4000 gewonden. Samen met de parachutistenbrigade voerde de divisie tot begin 1947 bezet- tingstaken uit in het Eemsgebied. Rond Meppen en Haren an der Ems


ontstond zelfs zoiets als een Poolse enclave (naar generaal Maczek ook ‘Maczkow’ gedoopt) van soldaten, dwangarbeiders en bevrijde gevan- genen. In totaal sneuvelden 630 Polen tij- dens de bevrijding van Nederland. Dat ze de ‘vergeten bevrijders’ zijn, is misschien wat te sterk gesteld. Boeken, monumenten of het tijdelijk gesloten Generaal Maczek Museum in Breda tonen het tegendeel. Dat de Polen een tragisch lot ondergingen, staat echter onomstotelijk vast. Slechts vijftien procent zou uitein- delijk na de Duitse nederlaag terug- keren naar het vaderland. Velen daarvan verdwenen in de gevange- nissen van het nieuwe communisti- sche regime. Het merendeel van de Poolse veteranen bleef in het Westen achter. Enkele honderden vestigden zich in de buurt van Breda. Pas na de val van de Muur in 1989 kwam de rehabilitatie op gang. Te laat. Maar zeer terecht.


april 2016 11


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65