This page contains a Flash digital edition of a book.
Eenmaal thuis begon ze te piekeren: “In Nederland word je geholpen, mijn jongste broer was een van de eersten die bij professor Bastiaans een traumabehandeling met LSD onderging. Daar was veel ophef over. Maar die men- sen in Indonesië werden helemaal niet geholpen. Ik had vreselijk medelijden.” Dat ze zelf ook last had van een onverwerkt verleden, bleek toen ze kort na terugkeer in de V&D liep. “Ik zag een liniaal liggen. Een wit, prach- tig liniaaltje met jappenletters erop en een rode bol. Ik wist niet wat me overkwam. Ik kreeg een gloed over me vanuit mijn tenen naar boven van woede. En emoties. Ik heb dat ding direct gekocht, begon thuis die tekens na te maken en zo heb ik 23 schilderijen gemaakt in twee jaar tijd.” Haar oudste dochter, die de redactie deed over het boek Terugblik op de ‘Jappentijd’, vertelt daarin: ‘Ik zie haar nog voor me bij het atelier dat ze had laten bouwen in onze tuin, driftig de buiten tegen de wand bevestigde papieren met spuitbussen aanvallend met een gasmas- ker op. Ze was soms huilend aan het werk. Eerder had ze nooit ook maar een traan gelaten om het haar en haar lotgenoten aangedane leed. Maar bij het uitbeelden ervan ontkwam ze niet aan de herbeleving van al wat zij had mee moeten maken en kwamen de emoties boven.’ Ruijs: “Laatst zei ze: ‘Mam, in deze serie, die je in grote emoties hebt gemaakt, heb je je eigen stijl gevonden.’ En dat vond ik zo ontzettend heerlijk om te horen op m’n oude dag.”


Afschrikwekkende verhalen “Ik kon daar heel veel in kwijt”, vertelt ze over de schil- derijen die ze pas veertig jaar na de verschrikkingen in de kampen maakte. “Thuis werd nooit over het kamp gesproken. Iedereen had het toch zelf meegemaakt? Ook mijn vader. Je ging studeren, trouwen, kreeg kinderen en had helemaal geen tijd voor wat anders. En ook geen behoefte. Ik ging naar de academie, ik heb nooit anders gewild. Geweldig! Dan ga je toch niet aan andere dingen denken? Dat is echt pas losgekomen toen ik in de vijftig was.”


De schilderijen hebben vrolijke kleuren, zoals ze die als kind in Indië zag, maar vertellen afschrikwekkende verhalen. Zoals het werk Buiten (Merdeka). “Toen de atoombom viel, zeiden we in de kampen: heerlijk, we zijn vrij, we gaan weer naar huis. Maar we wisten niet wat er buiten het kamp gebeurde. Plotseling klommen de Javanen over de schutting, ze wilden ons vermoor- den. Toen heb ik echt oorlog gezien, want de Japanners moesten ons nu verdedigen, de keizer had gezegd dat ze ons netjes moesten overdragen aan de geallieerden, maar er kwam niemand!” Pas na een paar maanden werden ze vanuit Semarang verscheept naar Batavia, waarna ze een aantal maanden in een Engels kamp in Ceylon, het huidig Sri Lanka, moesten verblijven tot ze naar Nederland werden gere- patrieerd. De teksten in het schilderij Aankomst in Hol- land vertellen hoe Ruijs die aankomst heeft ervaren. ‘4 mei 1946. Aankomst in Delft. Alle klokken luidden voor hun doden. 5 mei FEEST ter herdenking van hun bevrijding. Vlaggen, muziek, kermis. Java… waar is dat?’


Boeken over en van Trees Ruijs Terugblik op de ‘Jappentijd’ van Maaike Vonk (red.) bevat, naast een introductie over Trees Ruijs en haar 23 werken, een inleiding op de bezettingstijd in Nederlands-Indië door Erik Somers van het NIOD. Het boek is verkrijgbaar dan wel te bestel- len in de boekwinkel voor € 19,95 (Uitgeverij WBooks, tel: 038-4673400, www.wbooks.com, ISBN 9789462581142). U kunt ook een kansje wagen met de puzzel op pagina 31. Trees Ruijs schreef zelf twee boeken: Het uitgeleende kind waarin ze haar eigen ervaringen en herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog verwerkte en Een vrouw, drie soldaten, een revolver met twee verhalen die zich afspelen in het naoorlogse Japan. Info en bestellen (à € 20,- incl. verzendkosten) via tel: 0495-785267.


‘Birmaspoorweg. Mijn vader werkte er en overleefde het. Mijn vader is de man rechts, een van de spijkerploeg.’ Illlustratie: Trees Ruijs/WBooks


14


januari-februari 2016


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65