This page contains a Flash digital edition of a book.
Checkpoint Barry


Spelregels O


p www.krijgsgevangen.nl, een website over Neder- landse krijgsgevangenen in de Tweede Wereldoorlog,


kwam ik een interessante tekst tegen omtrent de Verklaring op Erewoord. De Duitse bezetter liet beroepsmilitairen die verklaring ondertekenen, waarmee ze beloofden op generlei wijze deel te nemen aan de strijd tegen het Duitse Rijk. Meteen ontstond er discussie over de vraag of die verklaring nou wel of niet ondertekend moest worden. Goede raad was duur. De meningen verschilden, maar uiteindelijk tekende bijna iedereen. Waarom ook niet? De verklaring werd immers min of meer onder dwang gete- kend en het alternatief was dat je meteen krijgsgevangen werd genomen. Ik bedoel, wat is zo’n handtekening nu helemaal waard in tijd van oorlog? De reactie van schout-bij-nacht Heeris was er één die getuigde van realiteitszin: ‘Vast staat, dat ieder die deze verklaring aflegt, bevoegd is het gegeven woord te allen tijden weder terug te nemen.’ Toen, en nu nog steeds, leefde het idee dat een oorlog spelregels kent. Maar oorlog ís geen spel. In oorlogstijd heerst een moreel vacuüm. Dat mensen dan toch bepaalde waarden en normen in acht willen nemen, heeft meer te maken met de menselijkheid van die personen dan met het gevoel dat het anders oneer- lijk zou zijn. Hoe nobel de Geneefse Conventies ook mogen zijn, ze zijn niet meer dan een verwoede poging om de machteloosheid en het menselijk falen met mooie woorden te bedekken. Mis- schien zijn het juist daarom de enige verdragen die door vrijwel alle landen


waar zijn, dat sommigen door het breken van hun erewoord het land belangrijke diensten bewezen, de schade tengevolge van een internationaal gediskwalificeerd erewoord zal daar verre boven uit gaan.’ Met andere woorden: wat moeten de buren wel niet denken?


ter wereld ondertekend zijn... Bovendien, wat hebben dergelijke regels voor zin als ze tijdens het spel kunnen worden aangepast? Zo is martelen ver- boden, maar noem het een ‘alternatieve ondervragingsmethode’ en opeens kan een land als de VS het voor zichzelf rechtvaar- digen om krijgsgevangenen – in dit geval vijandige strijders zodat ze niet onder de Geneefse Conventie vallen – te folteren en zonder aanklacht tot in de eeuwigheid vast te houden. Hoe dan ook, de Verklaring op Erewoord is destijds door de meeste Nederlandse officieren ondertekend, waarna velen alsnog in het verzet gingen of probeer- den Engeland te bereiken. Natuurlijk, het was oorlog, er was sprake van een vijandelijke bezetting, dus wat nou afspraken? De Duitsers dachten daar anders over en dus hebben ze de onder- tekenaars bijna twee jaar later alsnog gevangengezet en afgevoerd naar krijgs- gevangenenkampen.


Oorlog ís geen spel


En toen was de oorlog voorbij. Naar goed Nederlands gebruik werd er een commissie in het leven geroepen die zou onderzoeken hoe het nou zat met de ondertekening van die Verklaring op Erewoord. Deze zogenaamde zuiverings- commissie oordeelde dat officieren die de verklaring hadden ondertekend maar later toch aan het verzet deelnamen, uit het leger ontslagen moesten worden, omdat zij de officierseer ernstig zouden hebben geschaad. Of zoals een commis- sielid het verwoordde: ‘En mocht het al


De Nederlandse regering was het niet eens met de stellingname en dwong de zuiveringscommissie tot aanpassing van haar oordeel en de uitvoering daarvan. Maar een daaropvolgende parlementaire enquête bracht een soortgelijk oordeel naar voren: de regering had officieren die hun erewoord hadden gebroken niet in mogen zetten in de strijd. De volgende vraag was of de niet-onder- tekenaars een koninklijke onderschei- ding moesten krijgen. Maar omdat de hele naoorlogse militaire top uit onder- tekenaars bestond, haalde dit voorstel het ook niet. Uiteindelijk zouden alleen officieren die succesvol uit krijgsgevan- genschap waren ontsnapt een onder- scheiding krijgen.


Principes achteraf, onbevredigende compromissen en individuele verant- woordelijkheid die het aflegt tegen de groepsnorm… Net als een oorlog laat ook het menselijk gedrag zich niet voor- spellen en vangen in regels.


Met dank aan: www.krijgsgevangen.nl (zie ook pag. 35).


Barry Hofstede maakte van november ’92 tot mei ’93 als dienstplichtig chauffeur deel uit van het 1e NL/BE VN Transportbataljon in Centraal-Bosnië, waarna hij tien jaar nodig had om die periode enigszins een plek te geven. Sinds 2002 ontplooit hij zich als (toneel)schrijver. Hij schrijft over uiteen- lopende zaken, maar oorlog en veteraan zijn in Nederland zijn terugkerende thema’s in zijn werk. In 2013 verscheen zijn eerste boek NL-Peacekeeper. Daarnaast is hij hartstochtelijk muziekliefhebber. Hij denkt nog iedere dag aan wat hij heeft gezien en meegemaakt tijdens zijn uitzending.


MEI 2014 19


Column


Foto: Karin Stroo


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64