This page contains a Flash digital edition of a book.
Van pelgrimage naar slagveldtoerisme


Door: Gielt Algra Foto: collectie Marius van Leeuwen


Al tijdens de Eerste Wereldoorlog, in 1914, signaleerde de pers burgers die op de verlaten slagvelden van de toen nog bewegelijke oorlog Duitse kogels als souvenirs begonnen te verzame- len. Na de oorlog kwam er een stroom bezoekers op gang van zowel veteranen als nabestaanden. Maar ook nu nog worden de voormalige slag- velden druk bezocht.


T


oen de oorlog eenmaal vastgelopen was en de soldaten vaak eindeloos moesten wachten in hun loopgraven tegenover elkaar, zouden velen hierop inspelen en van gebruikte granaathulzen allerlei sierattributen maken die verkocht konden worden om hun karige wedde aan te vullen. Het bezoeken van de slagvelden na de oorlog werd dan ook al door de mili- tairen voorzien. Zo schreef de Britse dichter en invalide veteraan John Stanley Purvis, onder het pseudoniem Phi- lip Johnstone, al in januari 1918 het satirische en cyni- sche gedicht High Wood, waarin hij het stukje bos aan de Somme waar 4000 Britten omkwamen, voorstelt als een attractiepark na de oorlog. De begeleidende gids legt in dit gedicht uit dat naast de wegrottende officier een bun- ker is waar ‘drankjes’ kunnen worden gekocht.


Strubbelingen Toch zouden het vooral de veteranen zelf zijn die na de


oorlog als een soort pelgrimage, vaak ook in een poging om te begrijpen wat er allemaal gebeurd was, de voorma- lige slagvelden betraden. Er waren en werden monumen- ten opgericht en de nagedachtenis aan de vele gevallen kameraden bracht een stroom van bezoekende veteranen op gang. En met hen natuurlijk de vele nabestaanden die het graf van hun geliefde of zoon wilden bezoeken. Ook waren er velen die in de eerste jaren na de oorlog, en dat waren wellicht de meest trieste bezoekers, zelf op zoek gingen naar hun vermiste zoon, broer, geliefde of echt- genoot, of dan in ieder geval dat stukje bos of landbouw- grond waar hij voor het laatst gezien was. Het zal niemand verbazen dat dit toen al strubbelingen gaf tussen deze betrokkenen en de groep die de slag- velden bezocht uit een vorm van slagveldtoerisme. Dit


Toeristen in 1919 op de Hartmannswillerkopf, waar in de Eerste Wereldoorlog zwaar gevochten was.


leidde zelfs tot vragen in het Britse Lagerhuis met het ver- zoek niet eerder toeristen toe te laten dan waneer nabe- staanden in alle rust de kans hadden gehad de graven van hun geliefden te bezoeken.


Al in 1917, dus nog tijdens de oorlog, verschenen de eerste slagveldgidsjes van Michelin om de slagvelden te bezoeken die door het opschuiven van de frontlijn te bereiken waren. Natuurlijk was het de nieuwsgierig- heid naar het onvoorstelbaar morbide karakter van die moderne oorlog die velen naar deze plekken dreef. Maar er zat ook een poging in om te begrijpen, iets wat bijvoor- beeld een centraal thema werd in boeken als Tender is the Night van Scott Fitzgerald.


Moderne bezoeker


Het lijkt erop dat deze combinatie van redenen is blijven bestaan voor de moderne slagveldbezoeker. De veteranen van de Eerste Wereldoorlog zijn nu allen gestorven. Zes- tien jaar na de Eerste Wereldoorlog bezochten veteranen Newman en Arpthorp hun oude slagvelden. Naar aanlei- ding van dat bezoek schreven ze het beroemde gedicht The Road to La Bassée. De laatste zin uit het eerste cou- plet luidt: ‘Er rijden nu bussen van Bethune naar La Bassée!’


De vaak ook nostalgische trips van vele veteranen deed het oude jongenshart weer kloppen. Zo bleek dat bij een herdenkingstrip van Australische veteranen, vijftig jaar na de Eerste Wereldoorlog, de mannen waren toen al in de 70, er geklaagd werd dat er wel heel veel toespraken en ontvangsten met thee en cake op het programma ston- den. Er moest genoeg tijd in kroegen tegenover staan en enkelen vroegen zich af of het Hotel All Nations bordeel in Parijs nog functioneerde.


JULI-AUGUSTUS 2014 15


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66