search.noResults

search.searching

dataCollection.invalidEmail
note.createNoteMessage

search.noResults

search.searching

orderForm.title

orderForm.productCode
orderForm.description
orderForm.quantity
orderForm.itemPrice
orderForm.price
orderForm.totalPrice
orderForm.deliveryDetails.billingAddress
orderForm.deliveryDetails.deliveryAddress
orderForm.noItems
Column Viewpoint Bergen


Een oeuvre dat duizenden heeft geïnspireerd


Wilfred Owen Van D


e Britse officier Wilfred Owen werd in 1917 opge- nomen in het psychiatrisch centrum Craiglockhart.


‘Oorlogsneurose’ luidde de diagnose, ofwel in de terminologie van die tijd: shellshock. De oorzaak van, of beter, de aanleiding tot deze aandoening had hij in een brief aan zijn moeder beschreven. Hij had in niemandsland gelegen met de vijand boven, onder, op, links en rechts naast hem. Let wel: het betrof één vijand.


Als heden ten dage aan shellshock wordt gerefereerd, wordt er vaak bij gezegd: ‘Wat we tegenwoordig PTSS noemen.’ Onterecht. Daarvoor ver- schilde shellshock te veel van PTSS in zowel oorzaak, symptoom als (duur van de) diagnose. Ja, er zal overlap zijn geweest. Er zullen mensen zijn geweest die toen shellshock te horen kregen en nu PTSS te horen zouden hebben gekre- gen, maar die overlap zal waarschijnlijk niet eens ‘groot’ zijn geweest.


Opvallend is dat ofschoon, in tegen- stelling tot nog niet eens zo heel lang geleden, nauwelijks nog een arts zal ontkennen dat oorlog tot gekte kan lei- den, juist nu de terminologie in niets op oorlog duidt (iets wat in Canada overi- gens al tot de introductie van de louter voor militairen geldende afkorting OSI heeft geleid: Operational Stress Injury). Shellshock – een soldatenterm waar de artsen zo snel mogelijk vanaf wilden, juist omdat hij een link met oorlog legde – verwees naar de artillerieoorlog van 1914-1918, zoals combat-exhaustion ver- wees naar de bewegingsoorlog van 1939- 1945 en battlestress naar de zenuw- slopende guerrillastrijd te Vietnam. In het in een lommerrijk gebied te Schotland gelegen Craiglockhart kreeg Owen, die voor die tijd lieflijke gedicht- jes schreef over de natuur en zo, praat- en arbeidstherapie. Ook ontmoette hij er zijn partner in rhyme en medeofficier Siegfried Sassoon, gediagnosticeerd met een anti-oorlogsneurose. Sassoon zou Owen ertoe aanzetten zijn talent te gebruiken om over de oorlog te schrij-


ven. Het leidde tot een aantal van de krachtigste, voor het eerst in het hos- pitaalblaadje gepubliceerde, oorlogs- gedichten ooit geschreven. Hierin maakte Owen voor eens en voor altijd, bijvoorbeeld in het gedicht Dulce et Decorum, over een soldaat die langzaam sterft aan gasvergiftiging, duidelijk dat het allesbehalve zacht en eervol is om voor het vaderland te sterven. Owen herstelde, keerde terug aan het front en sneuvelde een week voor de wapenstilstand. Zijn ouders kregen het bericht van zijn overlijden toen de vreugdeklokken volop klonken, een iro- nische echo van een van zijn beroemd- ste zinnen: ‘Welk klokgelui voor wie als vee kreperen? Alleen de monsterlijke woede van kanonnen.’ Owen wist ondanks, of dankzij, zijn psychische verwonding zijn talent te gebruiken om zijn oorlogservaringen om te zetten in een oeuvre dat nog steeds niets aan kracht heeft ingeboet; dat dui- zenden heeft geïnspireerd en velen die in dezelfde situatie waren terechtgeko- men als hij de kracht heeft gegeven om verder te kunnen met het leven. Hulde aan al degenen die, ook al zijn zij er niet wereldberoemd mee geworden, een- zelfde kracht en sterkte hebben gevon- den om op hun wijze iets eenders voor elkaar te krijgen; zichzelf helpend en daarmee ook vele anderen. Maar laten we degenen die dat niet is gelukt nooit vergeten. Laten we nooit vergeten dat Owen uit een gegoede familie kwam en daardoor een puike opleiding had geno- ten. Laten we nooit vergeten dat hij offi- cier was en daarom rustig mocht bij- komen en niet een medische marteling moest ondergaan die hem zo snel moge- lijk aan het front moest terugbrengen. Laten we met andere woorden nooit vergeten dat er velen waren, en zijn, die misschien zijn talent deelden, maar het bijvoorbeeld door komaf nooit hebben kunnen ontdekken, laat staan ont- plooien, om daarmee de klap die oorlog hen had toegebracht te boven te komen en in iets prachtigs en eeuwigdurends om te zetten.


Dr. Leo van Bergen is geboren midden in het non-militaire jaar 1959. Desondanks heeft het thema 'oorlog' altijd zijn historische belangstelling gehad, waarbij zijn aandacht vooral uitgaat naar de medische gevol- gen. Op dat terrein wordt hij internationaal als autoriteit erkend. Hij schreef Zacht en eervol, over het lijden en sterven in de Eerste Wereldoorlog.


mei 2018 27


Foto: Birgit de Roij


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65