This page contains a Flash digital edition of a book.
volgens Wecke de Wereld Boeken W


aarom schrijven som- mige veteranen boeken en lezen veel burgers die? Waarom vete-


ranen boeken schrijven, is redelijk verklaarbaar. Veteranen zijn ook men- sen en mensen schrijven nu eenmaal ook boeken, hoeveelheden pagina’s bedrukt papier, die gebundeld tot boek naar een lezerspubliek gaan. Maar, zo wordt geschat, in verhouding tot andere beroepsgroepen zijn er gemid- deld meer auteurs onder de veteranen. Een mogelijke reden zou kunnen zijn dat zij meer dan gewone burgers iets te zeggen hebben, iets hebben meegemaakt dat de moeite van het vertellen waard is. Natuurlijk kun je een egodocument schrijven, bestemd alleen voor jezelf en naasten, maar kennelijk willen veel veteranen ook in ruimere kring gelezen worden. Zou het kunnen zijn dat het niet alleen ijdelheid is of innerlijke drang onaangename zaken uit het ver- leden van zich af te schrijven, maar ook het beeld dat de burger heeft van de veteraan en zijn activiteit in het verle- den wat dichter bij de, of beter, een wer- kelijkheid te brengen? Van veel gebeur- tenissen, zeker als het oorlogshande- lingen betreft, bestaan immers legio beelden, die soms ver van de toenmalige feitelijkheid verwijderd zijn, plaatjes die vertekend, onvolledig en veelal met fantasie-elementen aangevuld, de ‘wer- kelijkheid’ weergeven.


Geen


sciencefiction: het is echt gebeurd


En waarom zou de lezer zich tot verha- len van veteranen aangetrokken voelen? Op zijn minst uit nieuwsgierigheid naar hoe het toeging in omstandigheden die hij of zij per definitie niet heeft meege- maakt. Misschien hoopt de lezer iets te vernemen, waardoor het eigen oordeel ter zake nog versterkt wordt of aange- vuld. Maar ook is oorlogsliteratuur van recreatieve aard. Dat heeft het met groot nieuws zoals dat betreffende terreuraan- slagen, het plots overlijden van bekende persoonlijkheden of door mens en/of natuur aangerichte rampen gemeen. Beschrijvingen van zowel oorlogsver- schrikkingen als het alledaagse militair functioneren halen de lezer uit zijn sleur. Geen sciencefiction: het is echt gebeurd. En in bepaalde gevallen zal de lezer zelf, zij het op veilige afstand, via de media hebben meegeleefd. Maar dat laatste is nog iets anders dan door de schrijvende soldaat meegenomen worden op zijn tocht door het oorlogs- gebied. Niet altijd zal het de bedoeling zijn een boodschap af te geven. Maar soms is dat onvermijdelijk. Men denke bijvoorbeeld aan Im Westen nichts Neues van Erich Maria Remarque. Cramer – Remarque is het pseudoniem – was een veteraan van de Eerste Wereldoorlog die, zij het in romanvorm, de verschrik- kingen van de loopgravenoorlog indrin- gend aan een wereldpubliek gepresen- teerd heeft. Im Westen nichts Neues werd door de nazi’s verboden en de auteur werd het Duitse staatsburgerschap ontnomen.


Daar de schrijver in Zwitserland of de Verenigde Staten verbleef, kon hij niet worden berecht. Later, in 1943, heb- ben de nazi’s wel zijn zuster Elfriede onthoofd, met als argumentatie dat zij niet alleen het vaderland in gevaar bracht, maar ook de zuster was van de broer die men helaas niet te pakken kon krijgen. Im Westen nichts Neues, dat in 1929 voor het eerst als boek verscheen, werd in 45 talen gepubliceerd. Het was, naar eigen schrijven van de auteur, een boek met als motto dat ‘het noch een aanklacht noch een bekentenis was, het wilde alleen een poging wagen verslag uit te brengen over een generatie die door de oorlog werd vernield, ook wan- neer het haar gelukt was aan de granaten te ontkomen.’ De wil van de schrijver blijkt geen garantie dat zijn verhaal in overeenstemming daarmee ook door de lezer wordt gewaardeerd en begrepen. Im Westen nichts Neues werd een van de belangrijkste antioorlogsboeken. Als kind heb ik het stiekem gelezen. Mijn ouders achtten het geen kinderlectuur. Het maakte op mij een onuitwisbare indruk.


In de toekomst zullen de gruwelijk- heden van de oorlog in toenemende mate zichtbaar zijn als stipjes geneutra- liseerde tegenstanders op een beeld- scherm. Misschien dat ondanks dat, of dankzij deze ‘frontsituatie’, straks een nieuwe Remarque zal opstaan om over de gevolgen van die oorlog voor de ‘strij- ders’ te rapporteren. Inmiddels is al een begin gemaakt met het toekennen van een hoge onderscheiding voor drone- piloten, die na gedane arbeid om kwart over vijf hun vrouw naar de Albert Heijn vergezellen.


Drs. Leon Wecke is docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen en oud-directeur van het Studiecentrum voor Vredesvraagstukken.


SEPTEMBER 2013


15


Column


Foto: William Moore


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64