search.noResults

search.searching

dataCollection.invalidEmail
note.createNoteMessage

search.noResults

search.searching

orderForm.title

orderForm.productCode
orderForm.description
orderForm.quantity
orderForm.itemPrice
orderForm.price
orderForm.totalPrice
orderForm.deliveryDetails.billingAddress
orderForm.deliveryDetails.deliveryAddress
orderForm.noItems
‘Oorlogsgeschiedschrijver des Rijks’ Loe de Jong. Foto: NIOD


COLLABORATIE, VERZET EN ALLES ERTUSSENIN


‘Goed’ en H


Door: Christ Klep


et is 1943. Nederland zucht onder het Duitse juk. Sindsdien is er een romantisch beeld ontstaan over de oorlog. Goede Nederlan- ders die heroïsch strijd leverden tegen de


Duitsers en hun handlangers. Maar niet iedereen kon zo zijn.’ Deze voice-over opent de filmPastorale 1943 van regisseur Wim Verstappen uit 1978. Een groepje verzetsstrijders op de Veluwe besluit de plaatselijke NSB-kruidenier te liquideren nadat op een boerderij onderduikers zijn verraden. De NSB’er wordt omslach- tig om zeep geholpen. Maar hij blijkt niet de verrader. Nog in de jaren zestig droegen de meeste Nederlandse oorlogsfilms een andere boodschap uit. De film De Overval (1962), naar een scenario van NIOD-directeur Loe de Jong, draait om de bevrijding van een Friese ver- zetsstrijder uit de gevangenis van Leeuwarden. De film bevestigt het bestaande beeld: het verzet was dapper en vastberaden, de ‘moffen’ sadistische schoften.


De ware Nederlander? Goed en fout was al tijdens de oorlog een gangbare


Tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog was er weinig ruimte voor nuance: je was goed of fout. In de loop der jaren begon dat beeld te kantelen. De ‘goed versus fout’- aanpak belemmerde objectief onderzoek. Was elk verzet wel even zinvol geweest en hoe fout of goed was de meerderheid van de Nederlanders die zich had stilgehouden en aangepast?


indeling. ‘Wie is de ware Nederlander?’, vroeg een pro- Duits affiche veelzeggend, met daarop een gestaalde oostfrontstrijder naast een verlopen drinkebroer. Na de bevrijding was er aanvankelijk nauwelijks ruimte voor enige nuance. Vooral het (gewapend) verzet en de hulp aan onderduikers werden geëerd. De Duitsers hadden met al hun indoctrinatie de Nederlandse verzetswil niet gebroken. Een kleine minderheid van verderfelijke collaborateurs (vooral NSB’ers en SS’ers) was fout geweest. ‘Oorlogsgeschiedschrijver des Rijks’ Loe de Jong beves- tigde – uiteindelijk ook in zijn indrukwekkende serie Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereld- oorlog (1969-1994) – deze geruststellende deken van ‘goed’ versus ‘fout’. Dergelijke digitale overzichtelijk- heid schraagde ook de wederopbouw en de morele toe- komst van Nederland. Wie fout was geweest, verdiende geen plaatsje onder de zon. Maar toen eind jaren zestig het eerste deel van Het Koninkrijk verscheen, begon het beeld al te kantelen. Historicus Ernst Kossmann introduceerde de term ‘accommodatie’: het gros der Nederlanders had zich stilgehouden en aangepast. Professor Hans Blom stelde in zijn rede ‘In de ban van goed en fout’ (1983) dat De Jongs zwart-witaanpak objectief onderzoek belem- merde. Een kernvraag was waarom verhoudingsgewijs zoveel Nederlandse joden waren weggevoerd: 104.000 van de 140.000 overleefden de oorlog niet. ‘In Nederland verlo- pen de transporten zo vlekkeloos, dat het een lust is om


10 april 2018


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65