This page contains a Flash digital edition of a book.
Z


ocht de Maas in het verleden altijd zijn eigen weg naar zee met steeds wisselende stromingspatronen, door ingrijpen van de mens heeft de rivier inmiddels veel weg van een kanaal: De oevers zijn in steen gezet, bochten zijn afgesneden, de vaargeul is verdiept en voorzien van stu- wen. De rivier werd ‘getemd’ omwille van de scheepvaart en de vruchtbare landbouwgronden en om het water zo snel mo- gelijk af te voeren. Het ‘natuurlijke’ ging er letterlijk van af. De oorspronkelijke fl ora en fauna die hoort bij een natuurlijke ri- vier is ook grotendeels verdwenen. Maar daar komt verande- ring in. De oevers van de Maas mogen weer natuurlijk wor- den.


Inzet is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Doel van deze richtlijn is de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwa- ter in Europa sterk te verbeteren. Industriële activiteiten, land- bouw en rioolwaterlozingen hebben vooral in de laatste de- cennia van de vorige eeuw de waterkwaliteit sterk aangetast. Er moet dan ook snel iets gebeuren om voor toekomstige ge- neraties de waterkwaliteit veilig te stellen. Om dit te realiseren, hebben de waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat een scala aan maatregelen in gang gezet. Deze moeten ervoor zorgen dat in 2015 (met uitstelmogelijkheid tot 2021 of 2027) overal in Nederland aan de eisen van de KRW wordt voldaan.


In oude glorie Een van die maatregelen betreft het ecologisch herstel van de Maasoevers. Rivierenbeheerder Rijkswaterstaat wil deze zo- veel mogelijk in de oude glorie herstellen door in totaal 120 kilometer Maasoever natuurlijk in te richten. Door de rivier uit zijn harnas te halen, zal de chemische en ecologische kwa- liteit van het water sterk verbeteren. Tegelijkertijd schept dit extra ruimte voor de afvoer bij hoogwater. Bekend is het pro- ject ‘Maaswerken’, waartoe deelprojecten ‘Zandmaas’ en ‘Grensmaas’ in Limburg behoren, waarbij zand- en grind- winning wordt gecombineerd met verbreding van de rivier en aanleg van natuur. “In feite zijn we al zo’n 15 jaar bezig”, ver- telt Laurens Ebberink, projectleider van het Maasoeverproject. “Eind jaren 90 kenden we de Ecologische Hoofdstructuur, waarvan de gedachte was dat de oevers langs de rivieren als snelweg konden dienen om bestaande natuurgebieden te verbinden. De aanleg van natuurvriendelijke oevers sloot aan bij dat concept. Daarna volgde het rivierverruimingsbeleid en combineerden wij de aanleg van natuurvriendelijke oevers met veiligheid. Toen eind 2000 de KRW van kracht werd, viel dat mooi samen met de activiteiten die door ons al waren inge- zet.”


Afvoergoot


Ebberink vertelt enthousiast over zijn werk:”We hebben lan- ge tijd onderschat wat de effecten waren van het kanaliseren van de Maas, waar we in feite een afvoergoot van gemaakt hebben. Als je beseft dat zes miljoen mensen dagelijks ge- zuiverd Maaswater drinken, dan is zo’n KRW-maatregel een noodzaak om de generaties na ons ook gezond water te ga- randeren.” De projectleider legt uit hoe in het kader van de KRW met de landen binnen het stroomgebied van de Maas, gezamenlijk wordt afgesproken met welke maatregelen de ge-


zondheid van de rivier hersteld kan worden. “Het gaat niet al- leen om de Maas, maar ook om alle zijrivieren en beken die erin uitmonden. Ook de waterschappen zijn er dus bij betrok- ken. Zij zorgen ervoor dat ook de beken die in de rivier uit- monden gerevitaliseerd worden. Ook daar worden natuurlijke oevers aangelegd en ondiepe waterzones. Maar ook vistrap- pen om migrerende vissen bij stuwen toch de kans te geven stroom- opwaarts te kunnen paaien. Allemaal zichtbare maat- regelen die het water en de oevers bovendien verfraaien en daardoor ook voor recreanten een aantrekkelijkere omgeving gaan vormen.”


Isoleren vervuilde grond Minder zichtbaar, maar zeker zo belangrijk is het weggraven of isoleren van vervuilde grond in de uiterwaarden als gevolg van industriële activiteiten in het verleden of voormalige vuil- stortplaatsen. Op veel plaatsen worden uiterwaarden ver- laagd om het rivierwater meer ruimte te geven of worden oude stroomgeulen in ere hersteld en nieuwe zijgeulen gegraven. De bedoeling is dat alle plas-drasgebieden die daardoor ont- staan aantrekkelijk worden voor fl ora en fauna. Want naast alle emissiemaatregelen, zoals het beperken van lozingen op de rivier, kunnen ook planten en dieren een bijdrage leveren aan de zuivering van het water.


Oude vorm terug Een belangrijk onderdeel van de maatregelen die moeten lei- den tot verbetering van het leefgebied voor de oorspronkelijke riviersoorten, is het verwijderen van de stenen oeverbekleding die in de jaren 50-60 van de vorige eeuw is aangebracht om de waterloop van de Maas te fi xeren. Ebberink: ”Deze har- de scheiding zorgt ervoor dat er nauwelijks interactie is tus- sen de rivier en het omringende gebied, wat heel ongunstig is voor planten en dieren die bij een natuurlijke rivier horen. Door deze stenen te verwijderen krijgt de rivier de gelegen- heid om de oevers op een meer natuurlijke wijze te laten ero- deren, maar wel binnen bepaalde grenzen die wij van te vo- ren hebben afgesproken. Door dit proces krijgt de Maas voor een belangrijk deel zijn oude vorm terug. Dat wil zeggen dat het zand door de rivier ‘bewerkt’ gaat worden. Daardoor ont- staan zandstrandjes, ondiepe watersituaties en als het mee- zit ook steilwandjes die in de loop der tijd langzaam afkalven. Kortom een situatie waarin de gewenste fl ora en fauna zich vrij kan ontwikkelen. Het is niet zo dat wij daar (water)planten gaan planten. Wij creëren alleen een gunstige uitgangssituatie waarin dat proces zichzelf kan ontwikkelen. De aanwezigheid van bepaalde plantensoorten, vissen, insecten en andere nut- tige beestjes vormt een belangrijke graadmeter voor de kwa- liteit van het water. Een gezond ecosysteem draagt op zijn beurt bij aan water dat schoon en helder is.”


‘Een gezond ecosysteem draagt op zijn beurt bij aan water dat schoon en helder is’


Weerstand Het verwijderen van de stenen oever heeft aanvankelijk veel


Nr.2 - 2014 OTAR O Nr.2 - 2014 TAR 17


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48