This page contains a Flash digital edition of a book.
Ooggetuige


noordkust van Java stellingen laten bouwen tegen eventuele Japanse landingen. Enkele uren voor de Japanse landingen ten westen van de voorbereide stellingen begin maart 1942 kreeg hij opdracht zich terug te trekken naar Soerabaja en het eiland Madoera met als doel naar Australië te kunnen uitwijken. Door de capitulatie van Nederlands-Indië kwam daar niets meer van. In plaats daarvan werd hij door de Japanse bevelhebber en gouverneur van Soerabaja aangesteld als tolk voor de Japanse 1e luitenant Toyoshima op het hoofdkantoor van de Nederlands- Indische Spoorwegen op Oost-Java. De Japanners wisten precies welke Nederlanders in Japan hadden gewerkt en welke beroepen ze daar hadden uitgeoefend. Joekes mocht na zijn aanstelling als tolk gewoon thuis blijven wonen. Zijn eveneens Japans sprekende en van Engels-Schotse ouders afkomstige vrouw Nancy Kin- nes werd benoemd tot tolk van de brommerige Japanse commandant. Beiden moesten gedurende normale kantooruren voor het tolken beschik- baar zijn. Ze konden gebruikmaken van goede tramverbindingen, maar mochten hun auto niet meer gebrui- ken. “We woonden in Soerabaja in een vrijstaand huis in een zijstraat van de Darmo Boulevard. Mijn werk als tolk was eenvoudig en veelal saai. Om de paar uur kwam een inheemse bediende glazen thee brengen. Naast de dagelijkse routineberichten over het gewone treinverkeer kwamen er ook geregeld gegevens door over vervoer van oorlogsmateriaal en/of troepentransporten. Alle berichten waren in het Nederlands gesteld. De bezetter had geen Japans spoor- wegpersoneel meegebracht. Alle employees, zowel Nederlandse als


W


illem Joekes moest na het uitbreken van de oorlog vanuit Soerabaja aan de


De Kempeitai verrichtte tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië naar schatting 15.000 arrestaties, waaronder die van Willem Joekes. Foto: NIOD


inheemse, bleven in functie. Hoofd van de organisatie was ir. Knoop. Behalve bij de plechtigheid op de verjaardag van de Japanse keizer heb ik hem nooit gezien. Ik heb ook nooit contact gehad met enig lid van het personeel. Alle medewerkers op het kantoor moesten het Japanse volks- lied leren zingen, dit ter voorberei- ding van de verjaardag van de keizer op 29 april.”


Wachten op geallieerde landingen


Eind maart 1942 kreeg Joekes bezoek van Wim Wijting, een pas afgestu- deerde tandarts die contacten zocht voor het opzetten van een inlichtin- gendienst. Hij wilde zoveel mogelijk gegevens over de Japanse militaire posities per radio aan de geallieerden in Australië doorgeven. Dat zou bij landingen op Java geallieerde levens sparen. Er was een ‘Paatje’ van Hut-


ten, een oude KNIL-militair, die aan- bood om voor een zender te zorgen. Joekes en zijn makkers leefden in de hoop en verwachting dat er wel eens op korte termijn landingen van de geallieerden zouden kun- nen plaatsvinden, vooral als bekend werd waar de verschillende Japanse eenheden gelegerd waren. Geen mens ging er toen nog vanuit dat de oorlog met Japan weleens jaren zou kunnen duren. Joekes zei daarom dat hij graag wilde meewerken aan het opzetten van een inlichtingendienst. Gevaar dreigde voor Joekes toen hij op een ochtend door luitenant Toyoshima met een verontrust gezicht met de auto van huis werd opgehaald voor een gesprek met de Kempeitai, de Japanse militaire politie. “Luitenant Toyoshima was de meest correcte officier die ik ooit heb ontmoet. Hij was er volkomen van overtuigd dat er voor zijn volk


‘Als teken van grootmoedigheid hadden de Japanse rechters echter besloten ons alleen celstraffen te geven’


NOVEMBER 2014 47


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65