J Michele Tosini, Leda, ca. 1560-1570. Galleria Borghese, Rome


upiter is een hitsig heer- schap. Als hedendaagse man zou hij binnen de kortste keren gecanceld zijn, maar als Oud-Romein- se oppergod kan hij z’n liederlijke gang gaan. Zoals die keer dat hij Io, dochter van de riviergod Inachius, aan de oever van het water ziet zitten. Als hij haar pro- beert te verleiden, vlucht ze weg. Maar Jupiter keert terug in de vorm van nevel en vergrijpt zich zo alsnog aan haar. In het schilderij dat Correggio in 1532-33


aan dit mythologische verhaal wijdde, is de nevel aangezet tot een donkergrijze donderwolk die zijn poot om het wulpse middel van Io slaat. Boven het hoofd van de zwichtende prinses zijn de trekken van Jupiters gezicht te zien. Jupiter en Io geldt als een van de hoogtepunten


van de erotische schilderkunst uit de Renaissan- ce. Het werk is gewoonlijk te zien in het Kunst- historisch Museum in Wenen, maar voor de tentoonstelling Metamorfosen komt het naar het Rijksmuseum in Amsterdam. Daar krijgt het gezelschap van ruim tachtig werken, deels afkomstig uit de beroemde Galleria Borghese in Rome. Alleen al vanwege de topkwaliteit van het aanbod is een bezoek een must. Daarnaast heeft deze tentoonstelling flink wat extra lagen, die verrassend tijdloos zijn. Wie een klassieke opleiding heeft genoten, zal


in de tentoonstellingstitel meteen het meester- werk van Ovidius herkennen. De Romeinse dichter leverde met Metamorfosen in 8 n.Chr. zijn magnum opus af: twaalfduizend dichtregels verdeeld over vijftien delen. De epische verhalen- bundel staat bol van passie, verlangen, lust, jaloezie, list en bedrog. Het verbindende element is transformatie, die vaak lichamelijke vormen aanneemt. Dat is opmerkelijk voor een literair werk van tweeduizend jaar geleden, lang voordat


Juul Kraijer, SPAWN, 2019.


Courtesy of Juul Kraijer studio aena • januari/februari 2026 75


De Romeinse dichter Ovidius inspireert al tweeduizend jaar kunstenaars. Het Rijksmuseum toont de komende maanden ruim tachtig interpretaties van zijn meesterwerk Metamorfosen, waarin goden zich omvormen tot dieren en het menselijk lichaam verandert door de tijd. Tekst: Edo Dijksterhuis


plastische chirurgie en lichaamsmodificatie gemeengoed waren of psychologen het begrip ‘multiple selves’ muntten. Jupiter, de grote versierder, was een meester


van de transformatie. Hij veranderde zich in een stier om Europa te schaken, zoals te zien is op een heerlijk schilderij van Giuseppi Cesari. Als een regen van gouden munten daalde hij neer op de sterfelijke vrouw Danaë, die door Titiaan wordt weergegeven met Cupido aan haar zijde. En de zwaangedaante waarin Jupiter de vrouw van de Spartaanse koning Tyndareos benadert, lijkt in Michele Tosini’s Leda en de zwaan (1560- 1570) nog redelijk beheerst, maar de versie die geschilderd is naar voorbeeld van Michelangelo laat er geen twijfel over bestaan: dit is je reinste verkrachting. De avonturen van Jupiter behoren tot de popu-


lairste verhalen uit de Metamorfosen en zijn door de eeuwen heen door kunstenaars verbeeld. In zijn Schilder-boeck uit 1604 noemde Karel van


▲ Correggio, Jupiter en Io, >


ca. 1531-1532. Kunsthistori- sches Museum, Wenen


▲


▲


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100