Onderzoek


intensivist die precies volgens het boekje werkt, maar zich daardoor net een robot voelt: haar hart zit er niet meer in. Ze komen bij mij omdat ze twij felen of ze hun vak nog wel kunnen uitoefenen als het op deze manier moet. Of ze vragen zich af hoe ze het moeten volhouden tot hun pensioen. ‘Waar doe ik het nog voor?’, hoor ik vaak. Ze zij n kortom voortdurend in confl ict met zichzelf.” Sinds 2013 begeleidt Gooren (vrouwe-


lij ke) artsen die dreigen vast te lopen. Daar schreef ze eerder al twee andere boeken over. “Ik kan het niet echt hard maken, maar heb wel het idee dat de morele stress onder mij n cliënten is toegenomen. Het tekort aan huisartsen, covid, de toename van wachtlij sten in onder meer de ggz, agressie in de zorg… het zij n volgens mij allemaal factoren die meespelen. Artsen worstelen hier echt mee. Het is een diepgewortelde pij n, die soms overgaat in cynisme, het gevoel dat het allemaal niks meer uitmaakt. Dat gaat direct ten koste van het werkplezier.”


Pleisters plakken Een simpele oplossing voor morele stress is er natuurlij k niet. Maar psychiater Christiaan Vinkers heeft wel wat prakti- sche tips. “In studies en de praktij k zien we een paar dingen die kunnen helpen. Bij voorbeeld door met je team tij d te plannen om samen morele dilemma’s te bespreken. Door ervaringen te delen, vermindert de individuele last. Steun van collega’s en leidinggevenden doet dat ook. Verder zij n herkenning en erkenning belangrij k, zeker als het om organisatorische problemen gaat. Die maken de stress draaglij ker. Overigens blij ven we met dit soort individuele oplossingen pleisters plakken. Want de echte oorzaak van morele stress ligt niet bij zorgverleners zelf, maar bij hoe we het systeem met elkaar organiseren.” Marga Gooren leert artsen in haar


praktij k omgaan met lastige gedachten en gevoelens, zonder daarin meegesleept te worden. “Het systeemfalen kun je, zoals Christiaan zegt, in je eentje niet veranderen. Probeer daarin een vorm van acceptatie te vinden. En wees vooral niet te kritisch op jezelf.”


Eind 2025 verscheen een kwalitatief onderzoek naar morele stress in de vvt, ggz, gehandicaptenzorg en jeugdzorg. ”We wilden in kaart brengen waaróm zorgverleners morele stress hebben”, zegt Floor Vinckers, onderzoeker bij UNO- UMCG, een samenwerkingsverband van het UMCG en negentien ouderenorga- nisaties in Noord- en Oost-Nederland. “Een veelgehoord geluid is dat zorg- verleners zich niet altijd gesteund voelen door hun leidinggevende. Maar we vonden ook andere oorzaken van morele stress. De relatie tússen zorgverleners bijvoorbeeld. Denk aan een situatie waarin een arts een opdracht geeft waar een verpleegkundige niet achterstaat. Verder spelen familieleden een belang- rijke rol. Hun wensen stroken alleen niet altijd met wat een patiënt nodig heeft qua zorg. Maar ja, ga daar maar eens tegenin.” De gevolgen van morele stress kunnen verstrekkend zijn, blijkt uit het on-


derzoek van Vinckers en haar collega’s. ”Het begint vaak met frustratie, mach- teloosheid en minder werkplezier. Op de lange termijn kan deze stress leiden tot ziekte of verloop. We zien zelfs dat mensen om deze reden de zorg defi nitief verlaten. Vandaar dat we een gratis praatplaat met praktische tips hebben gemaakt. De praatplaat is een handige gespreksstarter: hij brengt in beeld hoe morele stress bij zorgverleners ontstaat, én wat kan helpen om de druk te verlagen.”


Meer informatie: www.umcg.nl/-/uno-umcg/morele-stress-bij-zorgverleners.


‘Door in actie te komen, vergroot je je veerkracht’


Tandarts Noemi Romero doet dat met behulp van een coach. “Verder praat ik veel met collega’s. Ventileren helpt echt. Bovendien kun je samen naar oplossin- gen zoeken. En ik kom vaker in actie. Dan bel ik bij voorbeeld verzekeraars op. Vroeger durfde ik dat niet, maar ik merk dat ze soms best welwillend zij n. Zo niet, dan heb ik het tenminste gepro- beerd.” Huisarts Leonie de Bont creëert op


haar eigen manier momenten om stoom af te blazen. “Dat doe ik met een dage- lij kse yogasessie, vóór mij n werkdag begint. En ik geniet intens van ons huisje op de Veluwe – middenin de natuur kom ik tot rust. Verder stel ik duidelij ker grenzen voor mezelf. Ook ben ik drieënhalve dag per week gaan werken in plaats van vier. Zo is de stress behapbaar en blij f ik beter in balans.” Beide vrouwen ondernamen dus zelf actie om iets aan hun morele stress te


doen. “Dat is het beste middel tegen een gevoel van machteloosheid”, besluit Marga Gooren. “Door in actie te komen, vergroot je je veerkracht. Een kleine


daad kan al een enorm verschil maken. Kies bij voorbeeld dagelij ks één patiënt voor wie je iets extra’s doet. Of organiseer een speciale activiteit voor je patiënten, zoals Leonie met haar collega’s deed. Maar ik vind het ook mooi dat Noemi af en toe een gratis behandeling uitvoert. Zo blij ven deze professionals, ondanks alle beperkingen van hun omgeving, toch zo dicht mogelij k bij hun persoon- lij ke waarden.” <


Verloting


>


Arts en Auto mag 3 exemplaren verloten van het boek De dappere dokter van Marga Gooren. Kans maken? Ga naar vvaa.nl/ledenvoordeel en scrol naar ‘Verlotingen’.


aena • januari/februari 2026 29


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100