This page contains a Flash digital edition of a book.
meent Terlouw. ‘Die leidde tot een enorme groei in welvaart, maar ook tot een twee- deling. Een groot deel van de toename in welvaart kwam terecht bij een klein deel van de bevolking. Die tweedeling had ook gevolgen voor de verdeling van de macht. De wet van behoud van macht zegt dat als macht ergens toeneemt, hij op een andere plek afneemt. Concreet betekent dat het steeds moeilijker wordt voor de politiek om de macht van het kapitaal te kunnen weerstaan. Dat verzin ik niet zelf, je ziet het overal terug.”


Biodiversiteit Een andere belangrijke verandering, vol- gens Terlouw, is de manier waarop de mens met de natuur is omgegaan. “De prehisto- rische mens was niet machtiger dan de beer of de eikeboom. Die mens was onder- deel van een zelfregulerend systeem. Dat veranderde toen de mens leerde lezen en schrijven. De mens ging de natuur steeds efficiënter gebruiken. Dieren werden gedo- mesticeerd en gewassen werden veredeld. Daarmee kreeg de mens meer macht over andere organismen en breidde zich uit.” Die uitbreiding van de menselijke soort had tot een jaar of honderd geleden nog een beperkte invloed op het wereldwijde eco- systeem, maar door de eerder beschreven grote technologische ontwikkelingen, verandert dat mondiale ecosysteem ook in snel tempo. “We hebben nu nog zo’n 15% over van de biodiversi- teit die we in 1900 hadden”, legt Ter- louw uit. “75% van de Nederlandse insectenpopulatie is verdwenen. Dertig bijensoorten zijn verdwe- nen. U kunt het zelf zien: u heeft geen vliegjes meer op uw voor- ruit. Het aantal vogels neemt ook af. Doodgewone vogels als de leeuwerik en de grutto lopen


tegenwoordig zelfs al gevaar, vooral door de industrialisering van de landbouw. Regen- wouden worden in Zuid-Amerika gekapt ten bate van de productie van voer voor onze vleesindustrie. Oceanen zijn vervuild met plastic en het klimaat is ingrijpend aan het veranderen.”


Kort geleden Volgens Terlouw moet het onze hoogste prioriteit zijn om deze veranderingen stop te zetten en tegen te gaan. “Daarvoor heb je een daadkrachtige overheid nodig, maar die is nu juist macht aan het verliezen.” Kort na de Tweede Wereldoorlog mocht de industrie nog vrij lozen op de lucht en het water. “Dat beleid veroorzaakte in 1952 in Londen door allerlei omstandigheden een enorme smog, waarbij duizenden mensen omkwamen. Dat heeft geleid tot milieuwet- ten. In Nederland kwamen die er aan het einde van de jaren zestig. Kort daarna publi- ceerde de Club van Rome het rapport ‘Gren- zen aan de groei’, waarin voor het eerst werd gesproken over een circulaire economie. Het woord ‘duurzaam’, waar we het tegenwoor- dig allemaal over hebben, werd halverwege jaren tachtig door de Noorse premier Gro Brundtland geïntroduceerd. Zo kort geleden nog maar.”


Palmbomen op Groenland In de jaren negentig werd voor het eerst voorzichtig gesproken over een lichte temperatuurstijging van zeewater en de atmosfeer. De VN vond het noodzakelijk om een wetenschappelijke commissie het fenomeen te laten uitzoeken: het IPCC was daarmee geboren. “Begin jaren negentig kwam het IPCC met een rapport waarin men vertelde dat het best mogelijk zou zijn dat gebruik van fossiele brandstoffen verband zou houden met die stijging van de tempe- ratuur.”


In 2007 was een nieuw IPCC-rapport een stuk stelliger: de onderzoekers concludeer- den dat de stijging in temperatuur zeer waarschijnlijk het gevolg was van het ge- bruik van olie, kolen en gas. In 2014 trok het IPCC aan de bel: zonder maatregelen zou de temperatuur deze eeuw met meer dan twee graden toenemen. “Maar is dat erg?”, vraagt Terlouw zich hardop af. “Welnu, de concen- tratie CO2


in ppm is nu net zo hoog als zo’n


300 miljoen jaar geleden. In die tijd was de temperatuur drie tot vier graden hoger dan nu. In de zomer dooide het op Antarctica, groeiden er palmbomen op Groenland en was de zeespiegel wereldwijd tientallen meters hoger. De reden dat er toen palmbo- men groeiden op Groenland en nu niet, is dat de opwarming destijds zeer langzaam is gegaan, in duizenden jaren tijd. Nu stevenen we daar ook op af, alleen in een kortere tijd.”


Niet-lineaire effecten Voor wie het niet meer precies weet, legt Terlouw nog eens het principe achter de temperatuurstijging uit. “Als je CO2


in de


lucht brengt tot een bepaalde ppm-waarde, kunnen zonnestralen nog prima de atmo- sfeer binnendringen, maar de warmteuit- straling van de aarde heeft een andere fre- quentie dan de instraling. Energie kan er dus makkelijker in dan uit, net als bij een auto die in de zon geparkeerd staat. Het gevolg: de aarde warmt op.” In 2014 werd in Parijs procedureel vastge- legd dat er de CO2


-uitstoot omlaag moest.


“Maar er werd niet afgesproken hóe die omlaag moest”, vertelt Terlouw. “Bovendien leerde een nieuw IPCC rapport dat als we de temperatuurstijging onder de twee graden willen houden, de Parijse akkoorden drie- maal sneller moeten worden uitgevoerd dan is afgesproken. Wil je het onder de ander- halve graad houden, moet je de akkoorden vijf keer zo snel uitvoeren. Die halve graad


19


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48