This page contains a Flash digital edition of a book.
14 interview


expertise, veel samen met universiteiten, hogescholen en de industrie. Bij onderzoek in de mondholte zijn we een strategische samenwerking aangegaan met ACTA, onder meer met Bob ten Cate en Wim Crielaard. ACTA heeſt specifi eke domeinkennis rond mondgezondheid en de orale microbiologie. Als TNO hebben wij de technolo- gische expertise en weten we hoe we DNA- en RNA-ana- lyses moeten doen. Samen komen we heel ver. Voor de mond zoeken we naar fundamentele kennis over de gezonde relatie van bacteriën op de mondholte. Als we die kennis hebben, kunnen we samen met andere par- tijen zoeken naar toepassingen. Bij onderzoek naar mondgezondheid is het tot nu toe gangbaar om te kijken wat de biologie is achter ongezondheid en ziekte. We hebben nu gekozen voor een intrinsiek andere aanpak. We kijken met een biologische bril naar de mond en ver- talen dat naar mondgezondheid.”


Wat houdt Oral Systems Biology in?


“Oral Systems Biology en systeembiologie is eigenlijk geïntegreerde biologie. Je benadert een systeem vanuit meerdere disciplines en probeert die met elkaar te ver- binden. In dit geval vanuit de microbiologie, maar ook vanuit de biochemie, de immunologie en de fysiologie. Bij TNO deden we eerst eigenlijk alleen onderzoek naar bacteriën in de darm. We onderzochten bijvoorbeeld hoe we controle kunnen houden op de groei van bepaalde micro-organismen en hoe we de omstandigheden zoda- nig kunnen creëren dat bepaalde bacteriën niet kunnen uitgroeien en andere misschien wel. Die vragen kunnen we ook stellen voor bacteriën in de mondholte. Zowel in de mondholte als in de darmen beschouwen we bepaalde bacteriën als schadelijk en andere als gunstig. In 2005 kwam een nieuwe meet- en analysemethode voor DNA, ‘next generation sequencing’, beschikbaar. Dat blijkt een ongeloofl ijk krachtige en fantastische methode te zijn. Daarmee kunnen we elk willekeurig systeem onderzoeken op het soort bacteriën en op veranderingen in een ongezonde situatie. Dat was tot dan toe op die schaal niet mogelijk. De microbiologie heeſt heel lang gewerkt met het kweken van bacteriën. Daarmee hebben we vooral een beeld gekregen over de bacteriën die we goed in het laboratorium kunnen handhaven. Met de sequence-methode kunnen we onderzoek doen naar alle soorten bacteriën zonder deze te hoeven kweken. We kunnen nu elk willekeurig gebied gaan onderzoeken, dus ook de mondholte. We zien bacteriën vaak als onze vij- and, maar daar moeten we vanaf. Bacteriën horen bij ons. Dat is ook duidelijk als we mondbacteriën tussen verschillende bevolkingsgroepen vergelijken. Elk indi- vidu heeſt zo’n twee- tot driehonderd soorten bacteriën in de mondholte, deels hetzelfde als andere individuen, deels ook verschillend. Voor grotere populaties lopen de schat ingen uiteen van duizend tot drieduizend bacte-


NEDERLANDS TANDARTSENBLAD > 26 juni 2015


riën. Ieder mens heeſt een unieke samenstelling. Onze mondgezondheid is een levenslange zorg. Hoe kunnen we onze mond gezond houden? Dat deden we tot nu vooral door te kijken naar de pathogenen, de ziektema- kers, onder het mot o dat een goede bacterie een dode bacterie is. Dat is heel ongenuanceerd. Als we in staat zijn ziekteverwekkers te remmen en tegelijkertijd gun- stige bacteriën te stimuleren, zijn we heel veel beter af. Dan sturen we met twee handen. Met de sequence- methode kunnen we een integraal beeld krijgen van microbiële populaties.”


Is daar al iets uitgekomen? “Samen met mijn collega Annemarie Schuller van TNO Life Style in Leiden hebben we bij kinderen onderzoek gedaan naar de cariësstatus en bacteriën. Met deze nieuwe moleculaire methode hebben we speeksel geana- lyseerd. Vanuit het idee dat een gezond gebit wordt geïn- fecteerd, zoals er over cariës wordt gedacht, zou je bij kinderen met actieve cariës bepaalde pathogene micro- organismen verwachten. Maar die vonden we helemaal niet. Kinderen met een gezond gebit, zonder vullingen of zonder cariës droegen een specifi eke groep van micro- organismen bij zich die kinderen met actieve cariës niet hadden. Een van de bacteriën die we vonden is een Por- phyromonas catoniae. Daar weten we nu nog niet zo heel veel van, maar daar gaan we in de toekomst heel veel over horen. Het is een neef e van de Porphyromonas gingivalis, een bekende paropathogeen, die geassocieerd wordt met parodontitis. Het is een onderdeel van mijn leerstoel om uit te zoeken of het alleen een associatie is of dat er een causaal verband bestaat. Zijn er processen in de mond die ons helpen gezond te blijven en wat is de rol van bacteriën daarin? Dat is wat we proberen te ach- terhalen.”


Zou je in de mond gunstige bacteriën kunnen stimuleren, bijvoorbeeld met een spoelmiddel of tandpasta? “Dan zou het gaan om bepaalde stoff en die die bacteriën lekker vinden of die weten te stimuleren, of die zodanige condities creëren dat ze goed kunnen groeien. Daarvoor moeten we nog wel veel te weten komen. Er wordt wel eens gezegd dat bacteriën niet echt tot onze eigen fysio- logie behoren en dat we ook zonder kunnen leven. Dat klopt, maar uit proeven blijkt dat muizen zonder bacte- riën veel minder gezond zijn, minder effi ciënt met voe- ding omgaan en dat het meteen foute boel is als ze in aanraking komen met bacteriën. Bacteriën zijn echt een integraal onderdeel van onze eigen fysiologie. Het type bacteriën dat we bij ons dragen wordt volledig geregis- seerd door ons lichaam. Hoe dat gebeurt, welke rol dat heeſt en welke eff ecten dat heeſt op onze gezondheid zijn we aan het uitzoeken.”


NEDERLANDS TANDARTSENBLAD > 26 juni 2015


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48