Onroerendgoedrecht fiscaal


erfgenaam, tevens koper, aan wie door de gezamenlijke erfgenamen wordt geleverd, de onroerende zaak volledig verkrijgt krachtens koop en niet krachtens verdeling. Dit heeft tot gevolg dat deze erfgenaam/koper overdrachtsbelasting is verschuldigd over de volledige waarde. Het gegeven dat hij krachtens erfrecht een gedeelte in de juridische eigendom heeft verkregen, doet hier niet aan af.


Hoe kan het dan wel?


‘Zomaar’ verdelen is dus niet de oplossing, althans heeft het risico dat de overdracht wordt aangemerkt als een uitvoering van de leveringsverplichting die is aangegaan bij de overdracht van de economische eigendom, met alle fiscale gevolgen van dien.


Dit betekent dat in een voorkomend geval eerst moet worden gecontroleerd of, op basis van de akte van economische overdracht, een leveringsverplichting bestaat. In de praktijk zal de verplichting tot levering zijn overeengekomen, maar strikt bezien is dit niet vereist voor de overdracht van de economische eigendom. Ervan uitgaande dat wel een leveringsverplichting ten behoeve van de economische eigena(a)r(en) bestaat, dan zal men, voor het bereiken van het gewenste resultaat, de leveringsverplichting moeten ‘elimineren’. Hierna volgen (mogelijke) oplossingen waarbij deze eliminatie plaatsvindt, welke oplossingen worden uitgewerkt aan de hand van het hiervoor gegeven voorbeeld (de nalatenschap van Arend).


Voorwaardelijk afstandslegaat In het gegeven voorbeeld overlijdt Arend zonder een testament te hebben gemaakt. Hierdoor vererft de juridische eigendom van de onroerende zaak naar zijn wettelijke erfgenamen. De eerste oplossing vereist dat het probleem van de vererving van de juridische eigendom naar de ‘onjuiste’ personen tijdens leven al wordt geconstateerd en dat Arend hiervoor een voorziening treft in zijn testament. De oplossing lijkt wederom eenvoudig: Arend legateert de juridische eigendom aan de personen die de economische eigendom al hebben. Wellicht is dit voldoende, immers als de legataris kiest voor uitvoering van het legaat, dan zou daar geen overdrachtsbelasting over verschuldigd moeten zijn (art. 3 lid 1 onderdeel a WBR). Hierover werd in de literatuur echter ook anders gedacht. Zwemmer heeft verdedigd dat in dit geval toch overdrachtsbelasting verschuldigd is over de verkrijging, omdat in dat geval geen betekenis aan het legaat kan worden toegekend. Daardoor is naar zijn mening in dit geval de titel ‘koop’ en is dus geen sprake van een


32


Heffing van erfbelasting Verdieping


Zoals hiervoor besproken heeft uitvoering van het voorwaardelijk afstandslegaat voor de heffing van overdrachtsbelasting tot gevolg dat sprake is van een uitgezonderde verkrijging.


Maar ook voor de heffing van erfbelasting heeft het voorwaardelijk afstandslegaat een fiscaal gunstige uitkomst (HR 10 augustus 2007, ECLI:NL:HR:2007:AY9435). Als een testateur een voorwaardelijk afstandslegaat heeft opgenomen in zijn testament, heeft dit tot gevolg dat de legataris de juridische eigendom van een onroerende zaak


uitgezonderde verkrijging. Deze discussie doet voor dit vraagstuk tegenwoordig echter niet meer ter zake, omdat de Hoge Raad in zijn arrest van 10 augustus 2007 (ECLI:NL:HR:2007:AY9435) heeft geoordeeld dat in een bepaalde situatie in ieder geval geen overdrachtsbelasting is verschuldigd, namelijk in de situatie dat de erflater in zijn testament een voorwaardelijk afstandslegaat heeft opgenomen. In deze zaak was ook sprake van een economische eigendomsoverdracht tijdens leven. Het testament van erflater bevatte een legaat van de juridische eigendom van eerder verkochte onroerende zaken aan de economische eigenaar van deze zaken onder voorwaarde dat afstand wordt gedaan van het recht op juridische levering. Dit was als volgt in het testament verwoord: ‘Ik legateer, onder voorwaarde dat afstand wordt/ is gedaan van het recht op de juridische levering […]’. De Hoge Raad oordeelde dat het recht op levering uit hoofde van het legaat en het recht op levering uit hoofde van de koopovereenkomst op geen enkel tijdstip naast elkaar bestaan. Het recht uit hoofde van het legaat ontstaat namelijk pas nadat afstand is gedaan van het recht uit hoofde van de koopovereenkomst.


Dit is een duidelijke en doeltreffende oplossing in de situatie dat de oorspronkelijke juridische eigenaar deze testamentaire voorziening treft in zijn testament. In het gegeven voorbeeld


PE Notariaat 2021/4


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44