De latere verkrijging van de juridische eigendom bij een oude econoom: uitstel of afstel van heffing?


Op basis van het versterferfrecht zijn B en C erfgenamen van A voor ieder 1/3e gedeelte en E, F en G voor ieder 1/9e gedeelte. C en S zijn economische eigenaren van de onroerende zaak en zij wensen ook de juridische eigendom te verkrijgen.


Kan dit worden gerealiseerd zonder heffing van overdrachtsbelasting?


Wat is het probleem?


De oplossing voor het bereiken van de gewenste situatie lijkt eenvoudig: verdeel de nalatenschap en deel de juridische eigendom van de onroerende zaak toe aan C. De verkrijging krachtens de verdeling van een nalatenschap, waarin de verkrijger was gerechtigd als rechtverkrijgende onder algemene titel (erfgenaam) is een uitgezonderde verkrijging en daarmee dus vrij van overdrachtsbelasting (art. 3 lid 1 onderdeel b WBR). In het gunstigste geval zijn C en S gehuwd in de wettelijke gemeenschap van goederen, zoals deze in Boek 1 Burgerlijk Wetboek was vastgelegd tot 1 januari 2018, zodat de door C verkregen juridische eigendom door boedelmenging gaat behoren tot de huwelijksgemeenschap tussen C en S. Is dit niet het geval, dan kan hetzelfde resultaat alsnog worden bereikt door het aangaan of wijzigen van huwelijkse voorwaarden door C en S. Hierbij moet wel aandacht worden besteed aan eventuele schenkingsaspecten. Voor een uitgebreide behandeling van de fiscale gevolgen van het aangaan of wijzigen van huwelijkse voorwaarden wordt verwezen naar het commentaar bij art. 1 SW in Via Juridica ‘Reikwijdte SW’, par. 6.


Uit een uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant van 4 april 2013 (ECLI:NL:RBZWB:2013:CA3130) kan echter worden afgeleid dat dit niet zo eenvoudig ligt. In de zaak die ten grondslag lag aan deze uitspraak had moeder (M) in 1992 de economische eigendom van een woning overgedragen aan haar vier kinderen, ieder voor het 1/4e


gedeelte. Na het


overlijden van M koopt één van haar kinderen (D) samen met haar echtgenoot de onverdeelde aandelen in de woning van de andere kinderen. De Rechtbank heeft geoordeeld dat tot het vermogen van M ten tijde van haar overlijden onder andere nog behoorden de juridische eigendom van de woning en de verplichting de juridische eigendom van deze woning te leveren aan de vier kinderen. De verplichting tot levering van de juridische eigendom vervalt niet bij het overlijden van M. De Rechtbank oordeelt dat aan de leveringsverplichting is voldaan door de overdracht waarbij


de woning aan D en haar echtgenoot wordt geleverd. De Rechtbank merkt deze notariële akte aan als een akte tot levering van de juridische eigendom en niet als een akte van verdeling van de krachtens erfrecht verkregen juridische eigendom. Met deze akte wordt uitvoering gegeven aan het recht op levering dat D ontleende aan de akte uit 1992. Een dergelijke levering is een verkrijging in de zin van art. 2 lid 1 WBR, zodat ter zake van deze levering overdrachtsbelasting is verschuldigd over de gehele waarde van de onroerende zaak. Dat D als erfgenaam al onder algemene titel was gerechtigd tot het 1/4e Rechtbank.


deel van het pand doet hieraan niet af, aldus de


In de literatuur is enige kritiek geuit op deze uitspraak. Daarbij is onder meer de stelling ingenomen dat in deze casus door het overlijden van de moeder de verplichting tot levering aan de vier kinderen op de kinderen is overgegaan en daarmee teniet is gegaan door vermenging. De titel voor de levering aan de dochter van de onverdeelde helft van het huis was niet de oorspronkelijke (met moeder gesloten) koopovereenkomst, maar (noodzakelijkerwijs) een nieuwe overeenkomst, gesloten met de overige deelgenoten (broers en zuster). De uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant is wel in overeenstemming met eerdere arresten van de Hoge Raad (zie bijvoorbeeld HR 16 september 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC5082). Hieruit blijkt dat een mede-


www.fbn.nl/pe-notariaat 31


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44