38
Helftbevolkingdraagtvirus dat tumoren sneller laat groeien
wetenschap 41
Nobelprijs natuurkunde voor een plakbandje
Twee geboren Russenmet Nederlandse wortels ontdekten hetstofjegrafeen,dat een revolutie belooft voor beeld- schermen, chips en zonnecellen.‘Een geleerde moettien procentvan zijn tijdbesteden aan nutteloze experimenten.’ MARCLAAN
‘D
ewetenschap neemt zichzelf soms iets te serieus,” zeinano- technoloogAndre Geim (52) vorigjaar
nog. Dezeweek ontving hij de No- belprijs voor de natuurkunde, sa- men met zijn Russische mede-on- derzoekerKonstantin Novoselov (36),die als student onderhem be- gonennunet als hijhoogleraarfysi- ca in Nijmegenis. De in Rusland geboren Geim is al
jaren Nederlander.Detweenatuur- kundigenkrijgenop10november deNobelprijsuitgereikt voor de ma- nier waarop zij eenwonderstofje ontdekten: het oersterkegrafeen. Dit spul is afkomstigvan grafiet,
eenkoolstof zoalsdat in potloden zit.Zij ontdektengrafeenin2004, in hun labindeRadboudUniversiteit Nijmegen. De vindingbelooft een revolutie
op de markt voor aanraakgevoelige lcd-schermpjesopsmartphones. Grafeenishet sterkste materiaal op aarde,tweehonderdkeer sterker dan staal.Ennogbuigzaamook. Niemand in de academischewe-
reld hadooit geprobeerdeen blokje koolstofatomen af te pellentot een laagjekoolstof vanslechtséén atoomdik. Dat werd natuurkundig vooronmogelijkgehouden. De eigenzinnige Geim luktehet op
eenmanier die zelfseenscholierna- tuurkunde hadkunnen bedenken: hij trok met potlood eenstreep, plakte er een plakbandjeoverheen en peuterdedaar schilfers koolstof af die precieséén atoomdik waren. Uitvergroot heeft het stofjedestruc- tuur vankippengaas. “Erwaren natuurkundigebezwa-
rentegen grafeen,”vertelde Geim vorigjaar aan het chemischweek- blad C2W.“Je kunt geen tweedi- mensionale stof maken. Maar wij warendenatuurkundeteslim af en pelden gewoon éénlaagjevan een driedimensionaal blok grafiet af.” Hetresultaat waseen verbijste-
rend stofje. Grafeenishet dunste kristal dat bestaat.Het is tevens het stijfste en sterkste materiaal op aar- de,tweehonderdkeer sterker dan staal. JanKees Maan,hoogleraarinNij- megenenpromotor vanNovoselov,
noemt Geim ‘eenbriljanteweten- schapper en een zeer aardig mens’. Hijvindthetvolledigterechtdatzijn tweecollega’sdeNobelprijskrijgen. “Zij zijn als geen ander in staateen goed idee te vertalenenmet een- voudige middelen eenprachtigon- derzoeksresultaat te bewerkstelli- gen.” LievenVandersypen vandeTU
Delft zegt: “Ze bedenken steeds weer leukeenrelevanteexperimen- ten, dat is echt mooiomte zien.” Voor Geim en Novoselov wasde
ontdekkingvan grafeeneigenlijk meer een vermakelijk tussendoor- tje, naast hun andere laboratorium- werk. VanGeim is de uitspraak dat ge-
leerden eigenlijk minstens tien pro- cent vanhun tijd moeten besteden aan grappige,nutteloze experimen- ten. Zo kreeghij in 2000 wereldwijd publiciteit met eenproefwaarbij hij eenlevende kikker liet zweven tus- sen twee krachtigemagneetvelden. Tegenhet weekbladC2Wvertelde
hij: “Interessanteideeën komen el- ke dagwel langs. De moeilijkheid is daar geld voor los te peuteren. Ik probeer iederekeer als ik ergens geld voor hebgekregen, een deel te besteden aan zij-onderzoek. In 99 procent vandegevallen leidthet nergens toe, soms vindjeineens Gekko-tape uit,ofgrafeen.” Gekko-tape is plakband met mil-
joenen nanosprietjes waarmee een mens,als een gekko, met éénhand aanhetplafondkanblijvenhangen. Hetgeintjemet de kikker werd
hem in academische kringniet in dank afgenomen. Hij zou de weten- schapbelachelijkmaken. Geim tegen C2W:“Ik wasnogal
NobelprijswinnaarsAndreGeim(l.)enKonstantinNovoselov. FOTOAP
verbaasd over de verbolgenreacties die ik kreeguit de wetenschappelij- ke wereld. Ik zou mijn werk niet se- rieusnemen.Alsofsaai en serieus altijdsamengaan. Als er zicheen gelegenheid voordoetjezelf in de malingtenemen,moet je dat ge- woon doen, da’s goed voor je per- spectief.” DatGeimzijn baan als universitair hoofddocent aan het Radboudin
Nijmegenin2001 na zevenjaar ver- ruilde voor eenpost aan de Univer- siteit vanManchester,was volgens hem niet zozeer eengevolgvan de kikkergrap. “Het Nederlandseaca- demische systeemismij eenbeetje te hiërarchisch. Hetiswaarschijn- lijk het laatsteland waar het oude Germaanse universiteitssysteem noginstand wordt gehouden. Eén professor is de baas en iedereenin zijngroepis zijnondergeschikte.Al- le eerkomt uiteindelijk hem toe. Daarvoel ikmeniethelemaallekker bij. Hier inEngelandzijn almijnstu- denten en jongereonderzoekers
ZATERDAG9OKTOBER2010
Boerenwijsheid klopt: regenbij halvemaan
Deboeren in de zeventiendeeeuw wisten het al: bijbepaaldemaan- standen volgtregen.Nuis het ook wetenschappelijk bewezen.Hetre- gent iets vakereen paar dagenvoor halve maan.Hetstelt verder niet veel voor:halvemaanverklaartéén tottweeprocent vandevariaties in de hoeveelheidregenval, aldus de onderzoekersuit deVS. (Science)
‘Academische systeem in Nederland is mij te hiërarchisch’
mijn collega’s,inplaats vanmijn werknemers.” Overigens is Geim tijdelijk weer
even hoogleraarinNijmegen. “Voor de contacten.” Hetkomt weinigvoor dat eenNo-
belprijs zo kort na eenuitvinding wordt toegekend. Er zijnonderzoe- kers die er een half levenopmoeten wachten. HoogleraarLievenVanderseypen
uit Delft zegt daarover:“Er verschij- nen elke week ruimvijftigpublica- ties met grafeen in de titel. Ookbij bedrijvenals SamsungenIBM wordt hardgewerkt aanhet bestu- deren vanmogelijke toepassingen in elektronica, touchscreens of lcd’s.” “In hoeverredie toepassingener
komen, moet nogblijken. Watdat betreft komt de Nobelprijsmis- schienvroegerdanikhadverwacht, maar ik vind het welgeweldigleuk. Voor ons is het eengrote stimulans voor onswerk aan grafeen.”
Hetijzersterkewonderstofjegrafeen
Page 1 |
Page 2 |
Page 3 |
Page 4 |
Page 5 |
Page 6 |
Page 7 |
Page 8 |
Page 9 |
Page 10 |
Page 11 |
Page 12 |
Page 13 |
Page 14 |
Page 15 |
Page 16 |
Page 17 |
Page 18 |
Page 19 |
Page 20 |
Page 21 |
Page 22 |
Page 23 |
Page 24 |
Page 25 |
Page 26 |
Page 27 |
Page 28 |
Page 29 |
Page 30 |
Page 31 |
Page 32 |
Page 33 |
Page 34 |
Page 35 |
Page 36 |
Page 37 |
Page 38 |
Page 39 |
Page 40 |
Page 41 |
Page 42 |
Page 43 |
Page 44 |
Page 45 |
Page 46 |
Page 47 |
Page 48 |
Page 49 |
Page 50 |
Page 51 |
Page 52 |
Page 53 |
Page 54 |
Page 55 |
Page 56 |
Page 57 |
Page 58 |
Page 59 |
Page 60 |
Page 61 |
Page 62 |
Page 63 |
Page 64 |
Page 65 |
Page 66 |
Page 67 |
Page 68 |
Page 69 |
Page 70 |
Page 71 |
Page 72 |
Page 73 |
Page 74 |
Page 75 |
Page 76 |
Page 77 |
Page 78 |
Page 79 |
Page 80 |
Page 81 |
Page 82 |
Page 83 |
Page 84 |
Page 85 |
Page 86 |
Page 87 |
Page 88 |
Page 89 |
Page 90 |
Page 91 |
Page 92 |
Page 93 |
Page 94 |
Page 95 |
Page 96 |
Page 97 |
Page 98 |
Page 99 |
Page 100 |
Page 101 |
Page 102 |
Page 103 |
Page 104 |
Page 105 |
Page 106 |
Page 107 |
Page 108 |
Page 109 |
Page 110 |
Page 111 |
Page 112 |
Page 113 |
Page 114 |
Page 115 |
Page 116 |
Page 117 |
Page 118 |
Page 119 |
Page 120 |
Page 121 |
Page 122 |
Page 123 |
Page 124 |
Page 125 |
Page 126 |
Page 127 |
Page 128 |
Page 129 |
Page 130 |
Page 131 |
Page 132 |
Page 133 |
Page 134 |
Page 135 |
Page 136