Tekst: Frank van Kolfschooten Fotografie: De Beeldredaktie/Diederik van der Laan


Favoriete pil 075


Kinderarts niet praktiserend Bart Wolf


“Wat mij trof in De stad der blinden van José Saramago, is hoe een samenleving razendsnel kan afglijden zodra vertrouwde structuren weg- vallen”, zegt de Amsterdamse kinderarts Bart Wolf. “De orde verdwijnt, de zwaksten worden aan hun lot overgelaten en het recht van de sterk- ste geldt. Dit boek confronteert ons met de vraag hoe dun de laag van beschaving eigenlijk is.” De roman uit 1995 begint heel surrealistisch


met een man die plotseling niets meer ziet. Al snel raakt een groot deel van de stad getroffen door dezelfde mysterieuze blindheid. “Het fascinerende is dat Saramago nergens uitlegt wat de oorzaak is”, aldus Wolf. “Hij beschrijft alleen de gevolgen, en die zijn ontwrichtend.” De autoriteiten reageren met een drastische maatregel: de blinden worden opgesloten in een verlaten psychiatrisch ziekenhuis en aan hun lot overgelaten. Daar ontspoort het samen- leven volledig. Hygiëne verdwijnt, voedsel wordt schaars en machtsmisbruik viert hoogtij. Alleen de vrouw van een oogarts behoudt haar gezichts- vermogen en fungeert als getuige van de morele afgrond waarin de groep terechtkomt. Wolf: “Het gaat in wezen niet over lichamelijke blind- heid, maar over sociale blindheid: het weigeren elkaar nog echt te zien.” Juist daardoor is de roman ook decennia


later nog actueel. Het boek beleefde tijdens de coronapandemie een opleving, omdat lezers zagen hoe snel zekerheden kunnen wegvallen. “Saramago waarschuwt ons dat wie de ander


niet meer ziet, de voorwaarden schept voor onmenselijke toestanden”, zegt Wolf. De taal in de roman is compact en gedetailleerd, vol subtiele ironie (vooral tegenover gezagsdragers), humor en mededogen. “Saramago is een mees- terverteller”, betoogt Wolf, “met een enorme woordenschat en verbeeldingskracht.” Een surrealistische confrontatie overkwam


Wolf zelf toen hij als jonge arts in 1975 in het net onafhankelijke Mozambique arriveerde. Hij verwachtte een energieke, socialistische samenleving, maar kreeg een autoritaire, witte directeur, die zich gedroeg alsof het land nog een Portugese kolonie was. “De roman deed me sterk denken aan die onverwachte confrontatie destijds, dat gevoel van vervreemding.”


‘Het gaat in wezen niet over lichamelijke, maar over sociale blindheid’


Die ervaringen verwerkte Wolf later in zijn autofictieve roman De dokter en de weggelopen naald (2024). Daarin beschrijft hij, via een alter ego, de realiteit van werken in Zuidelijk Afrika. Hij koos voor autofictie, omdat hij zo de vrijheid had ervaringen te combineren met literaire verbeelding. “Zo kon ik scherper laten zien hoe groot de kloof soms is tussen idealen en praktijk.”


Bart Wolf (Den Haag, 1950) is kinderarts niet praktiserend Zijn favoriete pil: De stad der blinden van de Portugese schrijver en Nobelprijs- winnaar José Saramago.


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92