020 Achtergrond


P De opmars


van de PA


Wat 25 jaar geleden als een kleinschalige pilot begon, is uitgegroeid tot een volwaardig vakgebied. De physician assistant is niet meer weg te denken uit de Nederlandse zorg. Maar er is ook nog genoeg te winnen voor de beroepsgroep.


hysician assistant Mark van der Louw (46) werkte 7 jaar lang als ambulanceverpleegkun- dige. Mooie, maar soms ook frustrerende jaren. “Ik had veel vrijheid”,


vertelt hij. “Maar op den duur voelde ik me een supertriagist – iemand die wel mag beoordelen wat er aan de hand is, maar niet zelfstandig mag behandelen.” Vaak moest hij mensen meenemen naar het ziekenhuis, terwijl hij wist dat dat eigenlijk niet nodig was. “Dan zag ik iemand met een longontsteking en dacht ik: als ik nu antibiotica mag starten, kan deze patiënt gewoon thuis blijven. Maar daar gaf het protocol geen ruimte voor. En dus moest ik de patiënt naar het ziekenhuis vervoeren.” De pilot van zijn werkgever in 2020 om te onderzoeken of PA’s inzetbaar zouden zijn in de ambu- lancezorg, kwam voor hem dan ook als geroepen. “We zagen dat steeds meer mensen 112 belden met klachten die niet levensbedreigend zijn, maar wel medi- sche aandacht vragen. We wilden kijken of een PA in dat tussengebied – tussen huisarts en spoedeisende hulp – een rol zou kunnen spelen. Het bleek een schot in de roos: voor de organisatie én voor mij persoonlijk.”


Taken slimmer verdelen Van der Louw is een van de ruim 2.300 geregistreerde PA’s in Nederland. De meesten werken in ziekenhuizen en huisartsenpraktijken, maar ook in de verpleeghuiszorg, ggz en ambulancezorg zijn steeds meer PA’s actief. De oorsprong van het vak ligt in de Verenigde Staten. Daar werden na de Tweede Wereldoorlog PA’s opgeleid om het tekort aan artsen op te vangen. Eind jaren 90 keek Nederland met belangstelling naar dat voorbeeld. Toenmalig minister van Volksgezondheid


‘Laat ze gewoon doen waar ze goed in zijn’


Els Borst zag er een manier in om ook hier de druk op artsen te verlichten. In 2001 startte een pilot bij de Hogeschool Utrecht. Twee jaar later werd die uitge- breid naar de Hogeschool Arnhem en Nijmegen en naar het Radboudumc. Het concept bleek succesvol: PA’s konden


bepaalde medische taken veilig uitvoeren en namen artsen daarmee zichtbaar werk


Feiten & cijfers


• Het aantal PA’s groeit gestaag. Op 1 februari 2025 stonden er ruim 2.300 PA’s geregistreerd in het BIG-register. Tien jaar geleden waren dat er nog maar een paar honderd. In 2012 werkten er zo’n 350 PA’s in Nederland; in 2021 waren dat er al ruim 1.500.


• De meeste PA’s zijn actief in de medisch-specialistische zorg (ongeveer 1.200). Daarnaast werken er zo’n 300 in de huisartsenzorg en 200 in de verpleeghuis- en thuis- zorg (VVT).


• Het beroep is in opkomst in de ggz, verstandelijke gehandicapten zorg en sociale geneeskunde.


Bron: Capaciteitsorgaan, Eindrapport Alumnionderzoek PA (2022), BIG-register.


uit handen. Anno 2025 bieden vijf hoge- scholen in Nederland de masteropleiding tot PA aan, voor zorgprofessionals met een hbo-achtergrond, zoals verpleegkundigen, fysiotherapeuten en verloskundigen. In 2018 volgde een belangrijke mijlpaal:


PA’s werden opgenomen in de Wet BIG. Vanaf dat moment kregen ze zelfstandige bevoegdheid voor acht voorbehouden handelingen, zoals het voorschrijven van medicijnen, het hechten van wonden en het uitvoeren van endoscopieën. “Dat was echt een doorbraak”, zegt Milena Babović, sinds 2017 directeur van de Nederlandse Associatie van Physician Assistants (NAPA). “En inmiddels zijn PA’s niet meer uit het


<


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92