FRANZ EN HANS Afhankelijkheid maakt kwetsbaar. Geen wonder dat de wens om benzine, diesel en chemicaliën uit een andere grondstof dan aardolie te maken al lang bestaat. De weten- schappers Franz Fischer (1877- 1947) (boven) en
Hans Tropsch (1889-1935) hebben er onsterfelijkheid mee verdiend. De twee werkten midden jaren twintig aan het Kaiser Wilhelm Institute in Mühlheim (tegenwoordig Max Planck Institute für Kohlenforschung). Zij werkten daar aan een project om Duitsland (rijk aan kolen, arm aan olie) na de Eerste Wereldoorlog min- der afhankelijk van energie uit het bui- tenland te maken. Het leidde midden jaren twintig tot de ontdekking van het zogenoemde Fischer-Tropsch proces. Door een koolstofhoudende brandstof als kolen zuurstofarm te verbranden ontstaat er koolmonoxide. Als de mens tijdens dit proces stoom toevoegt en het gas langs een kataly- sator leidt (en zuivert) ontstaat er uit het gasmengsel synthesegas, kortweg syngas genoemd. Uit dit syngas kunnen synthetische koolwaterstof- fen worden gemaakt die de basis vormen voor verschillende vloeibare brandstoffen. Fischer en Tropsch maakten bij dit procedé gebruik van een katalysator op basis van ijzer. Het eindproduct bestond voor driekwart uit steenkooldiesel. Het overgebleven deel bestond vooral uit nafta waaruit synthetische benzine vervaardigd kon worden, en een kleine hoeveel- heid LPG. De geschiedenis was hun uitvinding weinig genadig. De nazi’s gebruikten het procedé in de Tweede Wereldoorlog om brandstof te produ- ceren. Het apartheidsregiem in Zuid- Afrika pakte de draad jaren later als eerste weer op om de gevolgen van het olie-embargo op te vangen. Shell kocht het proces ten tijde van de olie- crisis in 1973 aan om eveneens de afhankelijkheid van olie te verkleinen.
De eerste scheepslading komt dit najaar binnen. Toch zal de intrede van GTL uit Qatar in eerste instantie aan de meeste Nederlanders voorbij gaan. Maar wie goed oplet, zal zien dat de uitlaatgassen van een diesel- motor dit najaar al iets minder zwart zijn.
In Pernis wordt al vanaf 2007 gewerkt aan het voorbereiden van de GTL-brandstof uit Qatar. Het is een complexe puzzel om de nieuwe productstroom in te passen binnen die van de raffi naderij. De Rotterdamse raffi naderij is samen met Singapore en Sohar in Oman uitgekozen als internationale draai- schijf om de nieuwe producten van Pearl GTL te verspreiden. VOOR PERNIS BETEKENT dit een investering van $ 50 miljoen. Een groot deel daarvan is buiten het terrein van de raffi naderij geïnves- teerd. De GTL-brandstof van het Pearl-project zal namelijk bij aan- komst in twee grote opslagtanks op de Shell-terminal in Europoort worden opgeslagen. Op de pijpleiding naar de raf- fi naderij 25 kilometer verderop zijn aan beide zijden nieuwe
aansluitingen gemaakt (mani- folds) voor nieuwe en bestaande producten. Ook zijn er ingrijpende aanpassingen uitgevoerd aan het bijbehorende automatiserings- systeem, de controlekamer en er zijn nieuwe pompen geplaatst die nodig zijn om de GTL-stroom te verwerken. OP HET RAFFINAGECOMPLEX in Pernis staan de grote blenders (menginstallaties) die het mogelijk maken 20 tot 25% van de GTL toe te voegen aan de diesel die voor iedereen aan de pomp te koop is. Die nieuwe, schonere brandstof zal door heel West-Europa verkocht gaan worden, zo is de verwachting. Na de ingebruik- name van ontzwavelingsfabriek HDS-6 zal GTL ook worden bijgemengd in de huisbrandolie voor de Benelux en Duitse markt.
DISTRIBUTIECENTRUM PERNIS zal voor die klus de helft van de in Qatar geproduceerde GTL-brand- stof krijgen. Het overgrote deel daarvan zal worden bijgemengd in de diesel op de raffi naderij. Een klein deel van de pure GTL zal echter per schip naar het distributiepark van Shell in Arnhem worden verscheept. ANNIKA EVERTSE is als marketing manager verantwoordelijk voor de verkoop van die PURE GTL-BRAND- STOF - ‘neat GTL’ voor kenners - op de Nederlandse markt. Hoewel Shell de ambitie heeft om de pure GTL aan een grote groep klanten te leveren, richt het bedrijf zich in het begin op een specifi eke groep afnemers. “De groep voor wie de voordelen van de pure GTL-brandstof het grootst zijn”, zegt Evertse.