040 Reizen D


Lezersvoordeel Tot 1 december kunnen VvAA-leden met korting deelnemen aan Jugendstil- wandelingen door Utrecht, onder begeleiding van een kunsthistoricus van de Vrije Academie. Zie voor meer info pagina 67.


e laatste tien jaar van de 19e eeuw steekt er een frisse wind op in het land der kunsten én kunstnij - verheid. Als reactie op de neobouwstij len ontstaan er wereldwij d bij kunste-


naars, ontwerpers en architecten ideeën voor vormen die hun inspiratie ontlenen aan de na- tuur: van de glaskunst van Tiff any in Amerika en de houtbewerking van Prenzel in Australië, tot de fl amboyante architectuur van Horta in Brussel of de juist meer geometrische ontwer- pen van Mackintosh in Glasgow. Ook in Nederland steekt deze frisse wind


op, zij het meestal niet zo fl amboyant. Zo kij kt ‘Den Haag’ naar de statige jugendstil van Wenen en gooit architect Berlage het over een soberder boeg met zij n Beursgebouw. Schuin tegenover dat gebouw aan het Damrak mag het architectenduo Kropholler en Staal, in opdracht van verzekeringsmaatschappij Utrecht Leven, een prachtig jugendstilpand neerzetten. De maatschappij zal in nog meer steden jugendstil- panden neerzetten. Zo kent ook Leeuwarden vandaag de dag nog een ‘De Utrecht’. In Utrecht krij gt architect Jan Verheul in


1902 de eer een waar jugendstilpaleis voor de verzekeringsmaatschappij te ontwerpen op de Leidsestraat, aan de gracht. Die gracht is er inmiddels niet meer, en die Leidsestraat heet nu Smakkelaarsveld. Verheuls jugendstilpaleis moet in 1974 helaas plaatsmaken voor winkel- centrum Hoog Catharij ne. Gelukkig zij n er onderdelen van het gebouw


bewaard gebleven. Zo staan sinds begin 2020 twee draken van beeldhouder Jan Diekman weer min of meer op hun oorspronkelij ke plek, zij het zonder de wapenschilden die ze ooit in hun klauwen vasthielden. Ook staat op de hoek van Muziekcentrum Vredenburg nog de ‘Schele Maagd’ van Henri Scholtz; het is de verzeke- rings-engel met fakkel die ooit een nis in de hoek van het Utrechtse jugendstilpaleis sierde.


Beroemde apotheek Wie de engel de rug toedraait, ziet aan de over- kant van het marktplein een van de jugendstilgebouwen van Utrecht die nog min of meer in hun totaliteit zij n bewaard. Het betreft een voormalig hotel, dat hier in 1904 werd neergezet door architect Rij k Rij ksen. Het gebouw, een combinatie van lichte baksteen met grij ze natuursteen, oogt als een sprook- je, met ramen in hoefij zervorm en de voor


Rij ksen kenmerkende toevoeging van een dakkapelletje. Wie goed kij kt, kan rechts van de ingang nog de naam van de architect in het steen terugvinden. Boven die ingang een fan- tasiekop en daar weer boven in lij nreliëf een boot en een auto (in 1904 een knipoog naar dit voor deze tij d supermoderne detail). Voordat Rij k Rij ksen in 1913 naar Surabaya


vertrok, ontwierp hij nog meer panden voor de stad. Beroemd is de apotheek die hij in 1904 bij de Neude bouwde voor uitgever en ondernemer Johan de Liefde. Kenmerkend zij n het torentje en de enorme bogen over bij na de gehele breedte van het pand. Iets minder bekend, maar zeker de moeite waard, is een eveneens door Rij ksen ontworpen pand op de hoek van de Bakkersstraat met de Lange Elisabethstraat (onder Utrechters bekend als het Siebel-gebouw). Wat hier opvalt, zij n de donkere delen en het gebruik van ij zerwerk; meer dan bij de andere twee gebouwen. Hier, hartje centrum, in de driehoek Steen-


weg, Zadelstraat en Lij nmarkt, valt tussen en boven de winkels veel moois te zien voor wie met andere ogen kij kt. Helaas zij n niet alle architectonische details overal goed bewaard gebleven. Het is vaak even speuren tussen de winkelpuien. Maar wie let op erkers, gebogen lij nen en tegeltableaus kan bij voorbeeld bij de voormalige apotheek op Steenweg 65 aan de top van de gevel, boven de vensters, tegelta- bleaus met gestileerde dieren ontdekken. Of wat te denken van De Witte Ballons op de Lij nmarkt, een monumentaal pand met een mooie combinatie van materialen waar de sierlij kheid tot in detail is uitgedacht en uitgewerkt. Smaakt dit naar meer? Wandel dan eens via


Herenbrug of Abstederbrug richting Maliesin- gel en Maliebaan. Niet alleen zij n er ook in dat gebied diverse restanten of zelfs hele panden te vinden in jugendstil (onder andere Maliebaan 10), ook de bruggen zelf komen uit die periode. Ze zij n in opdracht van de Dienst Gemeente- werken onder directeur F.J. Nieuwenhuis tot stand gekomen. Bij de bruggen zij n vooral het smeedwerk en de lantaarns een lust voor het oog. Vergeet op deze route niet om meteen ook even langs de Nieuwegracht 87 te lopen, voor de façade van het Nicolai Wij kgebouw. Niet lang na de jugendstilperiode omarmt de


stad de vormentaal van de Amsterdamse School eveneens groots. Ook daar zij n nog prachtige voorbeelden van. Maar die bewaar ik voor graag voor een andere keer. <


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84