MENTALE FITHEID
Een kwestie van hoofd én lichaam
Als je mentaal niet fi t bent, kun je je werk niet goed doen. Mindfulnesstrainer Wouter de Jong pleit voor een aanpak van mentale fi theid die niet stopt bij ademhalingsoefeningen of een goed gesprek, maar die het lichaam er net zo goed bij betrekt. Hoe ziet dat eruit en wat hebben tandarts en medewerkers daar praktisch aan?
TEKST: CURVE MAGS AND MORE / BEELD: BASTIAAN HEUS
Wat is mentale fi theid? “Mentale fi theid betekent niet dat je de hele dag zen en gelukkig bent. Net zoals lichamelijke fi theid niet betekent dat je nooit buiten adem raakt. Mentale fi theid betekent dat je geest in conditie is om met de werkelijkheid om te gaan zoals die komt. Dat je je aandacht kunt sturen, kunt herstellen als iets tegenzit en niet automatisch wordt meegesleept door iedere gedachte of emotie. Ik vergelijk het vaak met de sportschool: je kunt je mentale veerkracht trainen, net zoals je spieren. Maar die sportschool voor je geest houdt niet op bij je nek. De meesten van ons leven als een kop zonder kip: een hoofd waar een lijf onder bun- gelt. Terwijl je mentale fi theid niet alleen tussen je oren zit, maar ook in je ademhaling, je kaak en je schouders. Als je mentaal niet fi t bent, neemt de automatische piloot het makkelijker over. Je aandacht vernauwt, je raakt sneller geïrriteerd, je luistert minder goed en je merkt signalen van je lichaam minder op. Die signalen zijn bijvoorbeeld een hoge ademhaling, een hogere hartslag, gespannen kaken, opgetrokken schouders, een verkrampte buik of slecht slapen. Zie die signalen niet als vijanden, maar als dashboardlampjes: stress is informatie. Lichaam en geest zijn immers geen gescheiden werelden, maar onlosmake- lijk verbonden.”
Wat zijn in de tandartspraktijk risico’s voor mentale fi theid? “Een tandartspraktijk is een omgeving waar veel tegelijk gebeurt. Tandarts en medewerkers moet technisch precies werken én communiceren met patiënten, de tijd bewaken
12 NT DENTZ SEPTEMBER 2026
en soms omgaan met angst of irritatie en de tandarts moet assistenten aansturen. Dat kan stress opleveren. Boven- dien worden die taken lastiger uit te voeren als je systeem op rood staat.”
Heb je invloed op je mentale fi theid? “Zeker, je kunt mentale fi theid trainen. Aandacht, veer- kracht en het vermogen om positieve ervaringen binnen te laten zijn geen eigenschappen die je óf hebt óf niet hebt. Je kunt ze oefenen. Wat er echter misgaat, is dat we onszelf alleen uit onze problemen proberen te denken. We analy- seren, piekeren en zeggen tegen onszelf: ‘kom op, rustig blijven’. En gedachten trainen heeft ook waarde. Maar bij fl inke stress heeft je lichaam soms allang de macht over- genomen.
Dan helpt het om opnieuw contact te maken met dat systeem tussen hoofd en lichaam. Door te voelen wat er in je lichaam gebeurt, door aandacht te hebben voor je adem, door te bewegen, door even helemaal niets te doen. Zo kun je je mentale toestand beïnvloeden. Hoe je ademt bepaalt bijvoorbeeld voor een groot deel hoe vitaal je bent. Chronisch door je mond ademen heeft bijvoorbeeld veel nadelen, omdat het veel meer inspanning kost dan adem- halen door je neus.
Een goede manier van oefenen met voelen wat er in je lichaam gebeurt, is door regelmatig concreet te benoemen wat je ervaart. Dus niet alleen: ‘ik voel spanning’, maar: ‘ik voel druk achter mijn ogen, warmte in mijn gezicht, of een trekkend gevoel in mijn buik’. Hoe groter je woordenschat voor lichamelijke ervaringen, hoe beter je die signalen
D
Page 1 |
Page 2 |
Page 3 |
Page 4 |
Page 5 |
Page 6 |
Page 7 |
Page 8 |
Page 9 |
Page 10 |
Page 11 |
Page 12 |
Page 13 |
Page 14 |
Page 15 |
Page 16 |
Page 17 |
Page 18 |
Page 19 |
Page 20 |
Page 21 |
Page 22 |
Page 23 |
Page 24 |
Page 25 |
Page 26 |
Page 27 |
Page 28 |
Page 29 |
Page 30 |
Page 31 |
Page 32 |
Page 33 |
Page 34 |
Page 35 |
Page 36 |
Page 37 |
Page 38 |
Page 39 |
Page 40 |
Page 41 |
Page 42 |
Page 43 |
Page 44 |
Page 45 |
Page 46 |
Page 47 |
Page 48 |
Page 49 |
Page 50 |
Page 51 |
Page 52
