1030 | WEEK 50-51 13 DECEMBER 2023


LAATSTE SPOELINGSCHOUW VAN DE ONDERGANG GERED Pareltje in het kloppend hart van Rotterdam


43


Foto Truus den Hartog Joram Lehmann (links) en Paulus van der Jagt in werkoverleg met op de achtergrond de spoelingschouw.


ROTTERDAM Waar eens woontorens gepland waren met een ondergrondse parkeergarage is nu de oudste Museumhaven Binnenvaart met de in historisch opzicht verantwoorde ‘nieuw’ opgezette helling voor reparatie en onderhoud van het bedrijfsvaartuig uit vroe- ger tijden. Van de 19de eeuw loop je zo de 20ste en de 21ste eeuw in. Een wonderlijk mooi stukje bewaard gebleven Rotterdam.


tjalk Krimpenerwaard uit 1891, gebouwd in Rotterdam en wordt hier de enige overgeble- ven spoelingschouw uit Schiedam onder han- den genomen.


TRUUS DEN HARTOG


Aan de mond van de Rotte was ooit de oor- spronkelijke Rotterdamse haven. Het oude hart van de stad was na de oorlog een troos- teloze ruïne. Als een feniks is de stad uit haar as herrezen met als resultaat futuristische ont- werpen en een prachtige skyline.


Het Witte huis aan de mond van de Rotte was wonderwel overeind gebleven. Het inzicht van een aantal Rotterdammers dat dit historisch gedeelte behouden moest blijven, heeſt ertoe geleid dat wat overeind is gebleven, gespaard werd. Nu liggen achttien historisch erfgoed schepen in de Oude Haven.


Eromheen is een bruisende wijk ontstaan met de kubuswoningen, het Witte huis, het plein met nog een aantal gerestaureerde panden, heel veel terrassen met toeristen en de werf waar historische schepen gerestaureerd kun- nen worden.


Koningspoort Tussen de Maasboulevard en de haven ligt Stadswerf Koningspoort. Over de monding van de Rotte lag de Koningsbrug, een draai- brug die in de volksmond de Vierleeuwenbrug werd genoemd. In 1963 werd – in het kader van het Deltaplan - de monding afgesloten met een dam. Nog steeds kun je wel varend in de Oude Haven komen, via het Boerengat of de Leuvehaven. In 1982 is de scheepswerf aangelegd tussen de Maasboulevard en de ha- ven in de sfeer van de 19de eeuw met het doel het oude bedrijfsvaartuig dat de binnenvaart heeſt gediend te kunnen restaureren en te con- serveren. De onderdelen van de werf zijn af- komstig van een scheepswerf uit Hoogezand- Sappemeer uit 1920. Alles wat er staat aan originele gereedschappen wordt gebruikt.


Op het ogenblik ligt op de helling een tjalk uit 1895 die wordt gerestaureerd en loopt er een langdurig restauratieproject van de


Waarschijnlijk heeſt het spoelingscheepje dat nu op de werf ligt als laatste gevaren voor Gist en Alcoholfabriek Hollandia.


Spoelingschouw, een uniek project Spoeling is het restproduct van de jeneversto- kerijen, waarvan er velen waren in Schiedam en omstreken. Wat overblijſt nadat de alco- hol eruit is gestookt, is een graanbrij die bij- zonder voedzaam is als veevoer voor de vee- houderij. Met de specifieke platte schouwen werd het van de stokerij naar de boer geva- ren. Het scheepje dat nu voor restauratie en behoud voor het nageslacht op de werf ligt is de laatste overgebleven spoelingschouw. De hoofdaannemer is Restauratie Werkplaats Schiedam die Joram Lehmann, ervaren restau- rateur oude schepen (Scheepswerf Lehmann) en Paulus van der Jagt, restauratiesmid (IJzerij Paulus) heeſt aangetrokken om de klus te kla- ren. “Het was een lang proces”, vertelt Joram Lehmann. “In eerste instantie vond de ge- meente Schiedam de restauratie te duur. Bezorgde bewoners die de schouw steeds ver- der achteruit zagen gaan, hebben de gemeen- te een boze brief gestuurd. Toen is besloten het scheepje te laten restaureren. Stichting Stadswerf Koningspoort faciliteert de werk- zaamheden en wij voeren het in opdracht van de gemeente Schiedam samen met anderen uit.”


Het ligt in de verwachting dat het schip in maart volgend jaar weer in orde is. Dan wordt het geconserveerd en gaat het vervolgens te- rug naar Schiedam waar de afwerking met het houtwerk aan de beurt is. Er komt een


Hendrik-Jan Vos naast het brugwachtershuisje van de Spanjaardsbrug.


luikenkap op, een houten pomp, een roer en hopelijk ook het spriettuigje. Wat er daar- na mee gedaan wordt is nog niet bekend. Lehmann: “Misschien gaat het dienst doen als aanvulling op de twee rondvaartboten die er al zijn.”


Het schip heeſt sinds het niet meer in gebruik was altijd op bokken op de wal gelegen naast molen de Noord in Schiedam. “Je ziet wat er- van komt”, vertelt Joram verder. “Het schip is ooit eerder gerestaureerd in 1973 door de be- drijfsschool Wilton-Feijenoord. In de vijſtig jaar op de wal is het alleen maar achteruit gegaan. We proberen zo veel mogelijk oud materiaal te behouden en delen die echt niet meer ge- schikt zijn worden weer nieuw geklonken. Het meeste werk is de rondingen er weer goed in te brengen.”


Stichting Restauratie Werkplaats Schiedam Initiatiefnemer van het project spoeling- schouw is Domien Akkerman van Stichting Restauratie Werkplaats Schiedam, een bedrijf met vijſtien man in dienst dat zich vooral richt op de restauratie van molens. De Stichting is hoofdaannemer en Akkerman begeleidt de restauratie. “Het heeſt lang geduurd voordat de zaak rond was. We zijn erg blij dat we de juiste mensen voor het herstel hebben kun- nen aantrekken”, zegt Domien Akkerman. “Het plan is al op tafel gelegd in 2012. Pas in 2021 drong de noodzaak door tot alle partij- en en is akkoord gegeven door de gemeente Schiedam.”


Hij noemt het ‘een bijzonder schuitje’ en dat is de laatste overgebleven spoelingschouw


uit een periode van twee eeuwen toen alles in Schiedam draaide om de jeneverstoke- rijen ook. In de hoogtijdagen waren er bijna 400 stokerijen met daarbij 19 graanmolens en vele spoelingschouwen om de graanpulp af te voeren. Met twee man aan boord werd het restproduct naar de boer gebracht waar de spoeling soms over de dijk of in een trog werd gepompt en via een gotenstelsel naar de veehouder ging.


Stichting Stadswerf Koningspoort Directeur van Stichting Stadswerf Koningspoort is Hendrik-Jan Vos. Trots ver- telt hij over de inspanningen om de werf in stand te houden. “Het is een kleine scheeps- werf en die komt per definitie altijd geld te kort. Er zijn wel vaste lasten, maar je hebt maar één helling van 40 meter. Sinds het ont- staan van de werf moet er geld bij. In 2019 hebben de liggers in de haven hun hand overspeeld door meer geld te eisen van de gemeente, die daar niet op in is gegaan.


‘Stop er maar mee’, was het credo bij de ge- meente. Op aandringen van het Historisch Bedrijfsvaartuig –LVBHB- is Stadswerf Koningspoort erin gesprongen in de over- tuiging dat we ons moeten inspannen het erfgoed te behouden. Met de uitgave van obligaties en schenkingen van bereidwilli- ge Rotterdammers is het Stiching Stadswerf Koningspoort gelukt. Voor ‘blauwe monu- menten’ is de gemeente niet loyaal”, verzucht Hendrik-Jan Vos tenslotte. Er is veel eigen in- spanning nodig om de financiën op orde te houden. De tarieven worden voor erfgoed- schepen zo laag mogelijk gehouden en er mag zelf aan het schip gewerkt worden.


Om aanvullende inkomsten te genereren, moeten er allerlei activiteiten op en rond de werf plaats vinden. Op 14 mei is jaarlijks de Memorial Regatta Rotterdam van de mari- niers ter herdenking aan het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940, tijdens de Wereldhavendagen wordt de sloepenrace ge- houden met vijſtig verschillende sloepen uit heel Nederland. De Open Monumentendagen en de kennismakingstijd voor studenten zijn eveneens dagen waarop de werf open gesteld is. Binnenkort komt er een restau- rant in het houten huisje dat op de werf staat en van het brugwachtershuisje bij de Spanjaardsbrug naast de werf wordt een ter- raslocatie gemaakt. “Dat wordt het mooiste terras van Rotterdam met het mooiste uit- zicht”, volgens Hendrik Jan Vos.


Zo blijſt een mooi stukje binnenvaarthistorie behouden voor het nageslacht.


Foto Truus den Hartog


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46