Niet alle verwondingen die je aan een uitzending kunt overhouden, zijn zichtbaar. Keuzes die tijdens een missie onvermijdelijk leken, kunnen later gaan schuren en botsen met wat voor jou goed en fout is. Dit wordt moral injury genoemd. Schuld, schaamte, boosheid, verlies van vertrouwen en vragen over zingeving kunnen daarbij een rol spelen. Dit kan merkbaar worden in het dagelijks leven, bijvoorbeeld door slaapproblemen of somberheid. Het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) biedt een programma voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers (MOD’ers) om bij deze ervaringen stil te staan en ermee verder te leven.
Tekst Manon Louwers / Beeld Wirestock Creators, Steffen Zenker
Niet praten
Tessa* deed mee aan het programma (zie kader). Als maatschappelijk werker bij defensie ging ze op missie, waar ze werd geconfronteerd met ingrijpende situaties en gebeurte- nissen die diep botsten met haar gevoel van wat juist en menselijk is. Wat ze daar zag en meemaakte, werkt tot op de dag van vandaag door. Ze heeft PTSS én moral injury en heeft daardoor last van erge nachtmerries. “PTSS is hardnekkig en zorgt voor hevige klachten, maar de moral injury maakt die klachten ook nog eens heel complex omdat die gaat over het vage gebied van goed en fout. Daarbij is niet duidelijk wie dader is en wie slachtoffer, zoals dat bij PTSS vaak wel het geval is. Van mezelf weet ik dat ik feitelijk niets fout heb gedaan, maar ik heb wel erge dingen zien gebeuren en niet ingegrepen. Daardoor kwam ik in de knoop met mezelf. Had ik niet iets moeten doen, denk ik vaak.”
Die gedachte maakt onzeker en onder- mijnt het zelfbeeld en eigenwaarde. Tessa vertelt dat erover praten lastig is. Schaamte speelt een rol. “Ik deelde
Leren leven met moral injury
Het Nederlands Veteranen instituut (NLVi) biedt programma’s voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers (MOD’ers): mensen die tijdens of als direct gevolg van hun militaire dienst lichamelijke of psychische schade hebben opgelopen. De programma’s zijn gericht op herstel, persoonlijke ontwikkeling en het leren van en met ervaringsgenoten. Er zijn ook programma’s voor de relaties van MOD’ers en voor hun volwassen kinderen van 18 tot 28 jaar.
Leren leven met moral injury is zo’n programma. Het is een vierdaags groepsprogramma voor MOD’ers die eerder in behandeling zijn geweest voor mentale klachten en bij wie morele verwonding blijft doorwerken. Ook een terugkomdag maakt onderdeel uit van het programma. Deelnemers overnachten in Doorn. Het is geen therapie, maar een begeleide, ervaringsgerichte reflectieweek. Deelnemers staan samen met ervaringsgenoten stil bij wat hen is overkomen, wat dat met hen heeft gedaan en hoe ze verder kunnen. Dat gebeurt onder meer door gesprekken, psycho-educatie, lichaamsgerichte oefeningen en paarden coaching.
mijn verhaal niet, uit angst wat anderen ervan zouden vinden. Maar als je het niet vertelt, is er ook niemand die je gedachten kan corrigeren en je kan vertellen dat wat je deed niet fout was. Het is als een monster dat steeds groter wordt.
29
Page 1 |
Page 2 |
Page 3 |
Page 4 |
Page 5 |
Page 6 |
Page 7 |
Page 8 |
Page 9 |
Page 10 |
Page 11 |
Page 12 |
Page 13 |
Page 14 |
Page 15 |
Page 16 |
Page 17 |
Page 18 |
Page 19 |
Page 20 |
Page 21 |
Page 22 |
Page 23 |
Page 24 |
Page 25 |
Page 26 |
Page 27 |
Page 28 |
Page 29 |
Page 30 |
Page 31 |
Page 32 |
Page 33 |
Page 34 |
Page 35 |
Page 36 |
Page 37 |
Page 38 |
Page 39 |
Page 40 |
Page 41 |
Page 42 |
Page 43 |
Page 44 |
Page 45 |
Page 46 |
Page 47 |
Page 48 |
Page 49 |
Page 50 |
Page 51 |
Page 52 |
Page 53 |
Page 54 |
Page 55 |
Page 56 |
Page 57 |
Page 58 |
Page 59 |
Page 60 |
Page 61 |
Page 62 |
Page 63 |
Page 64 |
Page 65 |
Page 66 |
Page 67 |
Page 68
