991 | WEEK 24-25 15 JUNI 2022


Stichter schoolfonds voor schipperskinderen herdacht


TERHERNE De stichter van het eerste school- fonds voor schipperskinderen wordt op 25 juni herdacht in het Friese Terherne.


leven werd geroepen, met als doel om geld in te zamelen voor het oprichten van een ge- denkteken ter nagedachtenis aan dominee Dornseiffen.


Op 28 juni 1922 werd door twee oud-leerlin- gen, in aanwezigheid van diverse bestuurders en andere vooraanstaande personen, dit mo- nument onthuld in de tuin, pal voor de doops- gezinde kerk. Met de ‘dankbare schipper’ eer- den zij zo hun voorvechter, waardoor zij en hun kinderen een goede onderwijsbasis had- den kunnen krijgen.


Hoito Godert Dornseiffen werd op 25 janua- ri 1841 geboren te Heerenveen. Zijn moeder stierf toen hij amper anderhalf jaar was en zijn vader, plaatselijk apotheker, overleed toen Hoito Godert 14 was. Hij was toen wees en zijn oom, Feike Born, doopsgezind predikant te Joure, nam de opvoeding en voogdij van de jongen op zich.


Hoito Godert wilde altijd architect worden, maar de invloed van zijn oom was dusda- nig, dat hij koos voor een loopbaan als domi- nee. Hij ging studeren aan het Doopsgezind Seminarium in Amsterdam, waar hij meerma- len twijfelde over de juistheid van zijn keu- ze. Uiteindelijk maakte hij de opleiding af en werd in 1867 beroepen bij zijn eerste en enige doopsgezinde gemeente te Terherne.


Het ambt van prediker ging hem niet gemak- kelijk af en hij had geen hoge dunk van zich- zelf, waar het de gave van de verkondiging van het woord betreſt. Hoito Godert was meer een doener en sociaal bewogen man, die zich vooral het lot van de Terhernster gemeen- schap aantrok. Zo bekwaamde hij zich, bij het ontbreken van een huisarts in het geïsoleerd liggende dorp, in het verlenen van eerste hulp bij ongelukjes.


Ook richtte hij, samen met zijn echtgenote Agatha Johanna Rutgers, een spaarbank op voor de dorpskinderen en ook voor de jonge knechten en meiden uit het dorp, zodat er in het geval van een huwelijk een steviger finan- cieel fundament lag. Op woensdagmiddag stelde hij de pastorie open voor de kinderen om te komen spelen.


Schipperskinderen Hoito Godert maakte zich echter de grootste zorgen over het totaal ontbreken van onder- wijs aan schipperskinderen. Deze kinderen verbleven over het algemeen altijd bij de ou- ders aan boord en ontvingen te hooi en te gras onderwijs in de dorpen en steden, waar men een aantal dagen voor de wal lag om te lossen of te laden. Het zogenaamde ligplaatsonder- wijs. De schipperskinderen kregen dan vaak een schriſtje met opdrachten, die ze onderweg aan boord moesten maken en meenamen van de ene naar de andere school. De onderwij- zer tekende dan vervolgens af als er weer een taak was gedaan.


De meeste schipperskinderen bezochten op deze manier vaak tientallen (lagere) scholen. Door het onderwijs op deze manier liepen de meeste schipperskinderen een forse leerach- terstand op, die in de winter - als men in het eigen dorp ingevroren voor de wal lag - niet kon worden ingelopen. Deze kinderen woon- den in de wintermaanden ook de catechisatie- lessen van dominee Dornseiffen bij en al vroeg na diens aantreden in Terherne ontdekte hij


Herdenking Dit jaar is het dus honderd jaar geleden dat Hoito Godert Dornseiffen is overleden en dat er voor hem een monument werd opgericht. Een commissie van enkele Terhernsters en an- deren willen hier dit jaar de nodige aandacht aan geven, onder meer door het monument op te knappen en in zijn oorspronkelijke om- geving uit te lichten of de nodige aandacht te geven. Ook wil men op 25 juni 2022 rondom de herdenking van Hoito Godert Dornseiffen enkele activiteiten organiseren. De organisatie is daarom op zoek naar schippers en/of schip- perskinderen met herinneringen van ouders of mogelijk zichzelf aan het Schoolfonds voor Schipperskinderen in Friesland.


Aanmelden kan bij Auke Bijlsma per e- mail (auke@noflikstee.com) of telefonisch: 06-50590080.


Ook wil men op 25 juni een zeilwedstrijd orga- niseren voor en door (schippers-)kinderen, in schouwen en op kleine skûtsjes. Iedereen in de leeſtijd van 8 tot 15 jaar kan zich hiervoor opgeven op het email-adres auke@noflikstee.com.


bij hen het gebrek aan de meest elementaire kennis van het lezen en schrijven.


Schoolfonds Om hier iets aan te kunnen doen, stichtte hij in 1870 het Schoolfonds voor schipperskinde- ren in Terherne. Hijzelf was de eerste die geld in het fonds stortte en ook de doopsgezinde gemeente deed een duit in het zakje, alsmede enkele bemiddelde inwoners van Terherne. De bedoeling van het fonds was dat de schip- perskinderen gedurende het gehele school- jaar ondergebracht konden worden bij familie of gastgezinnen in Terherne, zodat deze kinde- ren het gehele jaar regulier onderwijs konden genieten. Naast een kleine bijdrage van de ou- ders zorgde het fonds voor de schoolkosten en de kosten van levensonderhoud. Dominee Dornseiffen hield hoogstpersoonlijk toezicht op de vorderingen van de kinderen en onder- hield het contact met het gastgezin, waar het kind was ondergebracht.


Het fonds was een zodanig succes, dat Hoito Godert Dornseiffen besloot om in samenwer- king met zijn zwager, Dominee Rutgers van de hervormde gemeente in Terherne, het fonds over heel Fryslân uit te breiden. Daartoe wer- den in verschillende dorpen contactpersonen aangesteld die het contact met de schippers- familie of gastgezin onderhield en toezicht hield op de vorderingen van de kinderen. Op deze manier zijn er vele honderden schippers- kinderen in vele Friese dorpen en steden in de gelegenheid gesteld om toch regulier onder- wijs te volgen.


Hoito Godert zelf was er zeer druk mee. Zo ronselde hij de lokale contactpersonen en on- derhield met hen regelmatige contacten. Vaak bezocht hij hen over het water met zijn ei- gen Centerboard De Meeuw. Het ‘Schoolfonds voor Schipperskinderen in Frieslan’ werd ge- vuld met financiële bijdragen van vooraan- staande Friese particulieren en notabelen. Na de oprichting in 1882 werd het schoolfonds een daverend succes. In 1907, bij het 25-jarig jubileum, was er een wachtlijst van 183 kinde- ren die voor plaatsing in aanmerking kwamen.


Vertrouwd Hoito Godert was zelf de directeur van het Schoolfonds. Op de jaarvergaderingen werd het jaarverslag gepresenteerd en nader toege- licht. De opkomst bij deze jaarvergaderingen was echter bedroevend laag. Niet omdat er geen interesse was, integendeel, maar kenne- lijk ging men er van uit, dat de uitvoering van de doelstellingen bij de directeur en de com- missie in vertrouwde handen was.


Ondertussen gingen er landelijk ook stemmen op om voor de schipperskinderen internaten te stichten. Hier was Hoito Godert echter falie- kant op tegen, omdat hij vond dat het kind het beste af was in een gezinssituatie.


In 1905 werd hij, voor wat hij als zijn le- venswerk was gaan beschouwen, benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Koningin Wilhelmina speldde hem, tijdens haar bezoek aan Fryslân, het ridderkruis per- soonlijk op de borst.


Door zijn zwakke psychische gezondheid zag Hoito Godert zich genoodzaakt om al op 61-ja- rige leeſtijd zijn emeritaat aan te vragen. Voor het Schoolfonds bleef hij zich echter onver- minderd inzetten. In 1918, na een hersenin- farct, zag hij zich genoodzaakt om zijn functie als directeur van het fonds neer te leggen en die taak over te dragen aan H. Wuite. Tot zeker aan het begin van de Tweede Wereldoorlog bleef het fonds bestaan.


Schipperskinderen hoefden niet naar school. Zelfs na het invoeren van de Leerplichtwet gold deze regel niet voor schipperskinderen en evenmin voor kinderen van zigeuners en exploitanten van kermissen. Pas in 1968 werd deze omissie hersteld en gold de wet dus ook voor schipperskinderen.


Gedenkteken Op 3 januari 1922 overleed Hoito Godert Dornseiffen. Op diens begrafenis schitter- de de schippersgemeenschap echter door afwezigheid. Dit gaf achteraf zoveel dei- ning, dat er vanuit de Federatie van Friese Schippersverenigingen een commissie in het


Graag opgeven voor 15 juni. De commissa- ris van de koning in Fryslân, Arno Brok, zal op de wedstrijddag het gerestaureerde mo- nument onthullen, gevolgd door een ‘onder- houdende en gezellige nazit’ in het dorps- huis De Buorkerij - met als afsluiting een stamppotbuffet.


Programma


De Emeli van de Maritieme Academie Harlingen, een kempenaar van 60 me- ter, ligt die dag aan de buitenkant van de steiger van de jachthaven Nerushoek. Hier kunnen de deelnemende skûtsjes en schouwen opzij aanmeren.


10.30 uur: ontvangst van de bemanningen van de deelnemende skûtsjes en schouwen. Aansluitend het palaver en rou- tebespreking en indeling van de (schippers-)kinderen.


14.30 uur: start van de wedstrijd voor de skûtsjes op de Geeuw. De pre- cieze tijd en de route worden bekendgemaakt tijdens het palaver.


14.45 uur: start van de wedstrijd voor de schouwen op de Geeuw. De precieze tijd en de route worden bekendgemaakt tijdens het palaver.


16.00 uur: finish van de skûtsjes. 16.15 uur: finish van de schouwen. 16.45 uur: verzamelen bij de doopsgezin- de kerk voor het onthullen van het gerestaureerde monument in de opgeknapte tuin door de commissaris van de koning in Fryslân, A. Brok.


17.15 uur: - prijsuitreiking van de beide wedstrijden in dorpshuis De Buorkerij


- gelegenheid om een kleine tentoonstelling te bekijken.


18.00 uur: stamppotbuffet voor deel- nemers, vrijwilligers en genodigden.


15


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48