60


Herdenken


je de dood van iemand herinnert en herdenkt, is hij nog in leven. Je geeft bovendien op die manier betekenis aan het verlies.’


Tot het uiterste Eenmaal aangekomen in Duitsland beginnen de mannen vanaf parkeerplaats Walberhof aan een loodzware tocht naar de overlijdensplek van Frank Janssens. Met behulp van een gammele bolderkar ploegen ze door het mulle zand en verplaatsen de grafsteen naar de tankgracht nabij het oefendorp Wolfseifen. Met heel veel moeite weten zij uiteindelijk de steen op de juiste plek te krijgen.


Ook het feit dat deze mannen tot het uiterste gaan om de grafsteen op de juiste plek te krijgen, is volgens Mitima goed verklaarbaar. ‘Bij het verlies van een dierbare voelen mensen zich vaak machteloos. Ze zijn dan ook snel in staat om alles te doen wat ze maar kunnen doen. Op die manier is ook de bloemenzee na afl oop van een ramp goed te verklaren. Mensen willen op zo’n moment graag bijdragen, iets actiefs doen.’


‘Mensen willen op zo’n moment graag bij dragen en iets actiefs doen’


checkpoint


Bij het plaatsen van de steen klinkt het nummer Sound of Silence en wordt het lied van de Limburgse Jagers ten gehore gebracht. Het is een emotionele gebeurtenis. Deze ervaring maakt de onderlinge kame- raadschap van de maten van Frank alleen maar nog groter. Zij blijven Frank op 17 november herdenken.


‘Verdrietige gebeurtenissen brengen mensen meer samen dan vrolijke’, zegt Mitima. ‘Het is niet voor niets dat Nederlanders zich op 4 mei het sterkst met elkaar verbonden voelen, meer nog dan tijdens het WK-voetbal of op Koningsdag. Dat deze mannen bepaal- de rituelen bij het herdenken van Frank gebruiken, vind ik ook mooi. Het maakt dan niet uit wat er precies is gebeurd, maar wel dat het voor alle betrokkenen duidelijk is waarom je voor een bepaald ritueel kiest en welke symboliek erach- ter zit. Als je op zo’n manier samen het verlies van iemand kunt herdenken, dan is dat enorm krachtig. Als mensen op zo’n moment steun en erkenning voelen, dan ervaren ze daarna meer po- sitieve emoties, hoewel het verdriet niet weg is. Dat je samen sterker kunt staan is eigenlijk een soort krachtbron. Steun en betrokkenheid zijn een beschermen- de factor.’


Miskenning In dit geval zorgt deze herdenking voor erkenning van alle betrokkenen, maar Mitima zegt dat dit lang niet altijd het geval is. ‘Een herdenking organiseren ligt altijd heel gevoelig, omdat het ook het gevaar met zich meebrengt dat mensen zich er niet in herkennen en zich uiteindelijk miskend voelen. Je kunt het eigenlijk bijna nooit goed doen. Ik wil iedereen aanraden om altijd eerst naar de behoeftes van alle betrokkenen te luisteren. Ga het gesprek aan en kijk of er iets gezamenlijks in te ontdekken valt. Geef ruimte aan alle gevoelens, zo voorkom je gevoelens van miskenning.’


‘Geef ruimte aan alle gevoelens en voorkom dat mensen zich miskend voelen’


Bertine Mitima-Verloop (MSc) heeft klinische en gezondheidspsychologie gestudeerd en werkt nu als beleidsonderzoeker en -adviseur bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. Daarnaast rondt zij in 2022 een promotieonderzoek af naar herdenken en rituelen en de manieren hoe deze kunnen bij dragen aan rouw- en traumaverwerking.


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76