Essay


33


‘Want het oordeel maakt ons machteloos’


Wreedheid als wapen


Hoe wapen je jezelf tegen een meedogenloze tegenstander? Wat doe je tegen een vij and die kan doden zonder gevoel? Maakt ons oordeel ons machteloos? Tekst Bart Nij pels Illustratie Rhonald Blommestij n


Kolonel Kurtz is een meermalen onder- scheiden maar doorgedraaide offi cier die zich tijdens de Vietnamoorlog met een privéleger heeft teruggetrokken in de jungle. Wie de speelfi lm Apocalypse Now heeft gezien, zal zich het slot herinneren als Kurtz, gespeeld door Marlon Brando, ‘de horror’ prevelt. Hij beschrijft hoe hij als commandant met zijn eenheid special forces arriveert in een afgelegen dorp. Ze enten de kin- deren in tegen polio en trekken verder. Enige tijd later komt een oude, wanho- pige man de patrouille achteropgelopen en smeekt de militairen hem te volgen.


K


Bij terugkeer in het dorp doen ze een vreselijke ontdekking. Na hun vertrek is de Vietcong gekomen en die heeft alle ingeënte kinderarmen afgehakt. Ze liggen op een stapel. Het brengt Kurtz tot het volgende inzicht: ‘Toen besefte ik dat zij sterker waren dan wij, want zij konden ertegen. Dit waren geen monsters. Dit waren mannen, getrainde kaders. Mannen die vochten met hun hart. Die gezinnen hadden, vervuld van liefde. Maar ze hadden de kracht om dat te doen. De kracht. Als ik tien divisies van zulke mannen had, dan zouden onze problemen hier snel voorbij zijn. Je moet mannen hebben die een moraal hebben en tegelijkertijd in staat zijn om hun primitieve instincten in te zetten om te doden, zonder gevoel, zonder hartstocht, zonder te oordelen. Want het oordeel maakt ons machteloos.’


Dat is veertig jaar geleden. De hevig- heid van de scène en de hallucinante beelden maken dat ik duizelend de bioscoop uitwandel. Om me heen zie ik dat ik niet de enige ben. In de frisse buitenlucht stel ik mezelf gerust, het was immers fi ctie. In de decennia die volgen zal de werkelijkheid die gedach- te corrigeren.


Woede Uruzgan 2006. In Shingullah, zo’n tien kilometer van de Nederlandse basis bij Deh Rawod, doodt de taliban een jongen van 13. Hij heeft hand-en-span- diensten verricht voor Amerikaanse en Nederlandse militairen. Hij betaalt ervoor met z’n leven. Voor de ogen van de dorpelingen wordt hij gemarteld en daarna opgehangen. Het lichaam moet, zo dicteren de daders, blijven hangen. De boodschap: dit staat eenieder te wachten die de vijand helpt. Het is een van de lessen van Mao Zedong over het voeren van guerrilla in de praktijk gebracht: ‘Dood er één en zaai angst in het hart van honderden’, luidde een


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76