Morele dilemma’s
15
column
TINE MOLENDIJK
J
een slecht mens?’
‘Ben ik
‘Je kan niet kiezen uit een mensen- leven en een ander mensenleven. Dus ja, je doet het altijd fout’, aldus een Dutchbat 3-veteraan, over hoe hij tijdens de val van Srebrenica probeerde te doen wat hij kon voor de mensenmassa die naar de VN-compound was gevlucht. Ook Afghanistanveteranen die ik sprak, vertelden me over kritische morele dilemma’s waarmee zij geconfron- teerd waren tijdens hun uitzending, over hoe zij hadden moeten kiezen tussen twee kwaden, en over de impact die dit op hen had. Als antropoloog heb ik onderzoek gedaan naar de morele impact van uitzendervaringen, oftewel, naar morele verwonding – moral injury in het Engels. Het begrip verwijst naar de psychische schade die mensen kunnen ontwikkelen als hun morele verwachtingen en overtuigingen geweld worden aangedaan door eigen of andermans handelen, inclusief diepe gevoelens van schuld, schaamte of verraad. Voor mijn onderzoek sprak ik tientallen veteranen die in meer of mindere mate uitzendproblematiek hadden ontwikkeld. Hun uitzending begon nooit met morele vraag- stukken, maar vooral met simpelweg het in de praktijk willen brengen van de training. Maar de dingen die deze veteranen tijdens en na hun uitzending hadden meegemaakt, bleken wel degelijk morele betekenis te hebben, zoals het verliezen van
een collega, de hulpvragende blik van een kindje dat ze niet konden helpen, het thuiskomen in verbazing over de luxe waarin Nederlanders leven, het op slag agressief worden bij het opnieuw meemaken van onrecht, of de slapeloze nachten met piekeren over vragen zoals ‘Heb ik wel goed gehandeld?’, ‘Wat had ik anders kunnen doen?’ en ‘Ben ik een slecht mens?’ De gevoelens van schuld en schaamte die hierbij vaak speelden, leidden in sommige gevallen bovendien tot een vicieuze cirkel van afstomping, zelfisolering en agressie, die dan weer extra schuld en schaamte veroorzaakten, enzovoorts. Tegenwoordig wordt de impact van oorlog vooral begrepen als een medische aandoening: PTSS. Dat is aan de ene kant heel waardevol, omdat het de officiële erkenning en een goede behandeling van uitzend- gerelateerde problematiek mogelijk maakt. Aan de andere kant trekt het de aandacht wat weg van de morele conflicten waarmee veteranen kunnen worstelen. Meer algemeen denkt men nu vaak dat alleen directe gevechtservaring tot psychische pro- blematiek kan leiden. Dat is niet zo. Ook het maken van moeilijke keuzes met pijnlijke gevolgen kunnen iemand jarenlang blijven achtervolgen. Het begrip ‘morele verwonding’ wint momenteel snel aan bekendheid, en dat is niet voor niks. Moreel kritische situaties kunnen enorme impact hebben, en het lijkt belangrijk dat te erkennen.
Tine Molendijk is cultureel antro- poloog met een specialisatie in militaire vraagstukken en als promovenda verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ze rondt momenteel een interdiscipli- nair onderzoek af naar de morele, politieke en maatschappelijke dimensies van ‘moral injury’ onder veteranen van Dutchbat (Srebrenica, Bosnië) en TFU (Uruzgan, Afghanistan).
Page 1 |
Page 2 |
Page 3 |
Page 4 |
Page 5 |
Page 6 |
Page 7 |
Page 8 |
Page 9 |
Page 10 |
Page 11 |
Page 12 |
Page 13 |
Page 14 |
Page 15 |
Page 16 |
Page 17 |
Page 18 |
Page 19 |
Page 20 |
Page 21 |
Page 22 |
Page 23 |
Page 24 |
Page 25 |
Page 26 |
Page 27 |
Page 28 |
Page 29 |
Page 30 |
Page 31 |
Page 32 |
Page 33 |
Page 34 |
Page 35 |
Page 36 |
Page 37 |
Page 38 |
Page 39 |
Page 40 |
Page 41 |
Page 42 |
Page 43 |
Page 44 |
Page 45 |
Page 46 |
Page 47 |
Page 48 |
Page 49 |
Page 50 |
Page 51 |
Page 52 |
Page 53 |
Page 54 |
Page 55 |
Page 56 |
Page 57 |
Page 58 |
Page 59 |
Page 60 |
Page 61 |
Page 62 |
Page 63 |
Page 64 |
Page 65 |
Page 66 |
Page 67 |
Page 68 |
Page 69 |
Page 70 |
Page 71 |
Page 72 |
Page 73 |
Page 74 |
Page 75 |
Page 76
