search.noResults

search.searching

saml.title
dataCollection.invalidEmail
note.createNoteMessage

search.noResults

search.searching

orderForm.title

orderForm.productCode
orderForm.description
orderForm.quantity
orderForm.itemPrice
orderForm.price
orderForm.totalPrice
orderForm.deliveryDetails.billingAddress
orderForm.deliveryDetails.deliveryAddress
orderForm.noItems
Column 067 Vraag en antwoord


Thee en internet Voormalig dermatoloog Henk van der Wallen wil weten hoeveel energie hij verbruikt met al zijn online activiteiten. Vergt één zoekopdracht evenveel energie als het maken van een kop thee, zoals wordt beweerd? Hoeveel verstoken we dagelijks door ons zoeken en dwalen op internet?


Het verhaal over de kop thee zou van de Amerikaanse wetenschapper Alex Wissner-Gross uit Harvard komen. Hij berekende de CO2


-uitstoot veroorzaken,


er is een tekort aan duurzame energie. Die windparken kunnen niet worden ingezet voor huishoudens of bedrijven die ook duurzaam willen worden. Stoppen met googelen en minder


websites bezoeken bespaart nauwelijks energie. De meeste verbindingen en data- centers staan altijd aan. Hooguit remt het de groei een beetje. Vooral de populariteit van kunstmatige intelligentie maakt dat het aantal datacenters snel toeneemt – en daarmee het energiegebruik. Wereldwijd zijn honderden datacenters in aanbouw.


-uitstoot van vrijwel alle


menselijke activiteiten. Een Google-search zou 7 gram CO2


vergelijkbaar met de uitstoot van een klein kopje thee. Later ontkende hij dat hij dit had gezegd, maar inmiddels was het overal op internet herhaald, wat een veelvoud aan CO2


liet in een reactie weten dat een search slechts 0,2 gram CO2


-uitstoot kostte. Google met zich mee brengt


en 0,0003 kWh aan elektriciteit kost. Daar kun je een ledlamp enkele minuten voor laten branden. Dat is voor één zoekop- dracht. Alleen al vanuit Nederland wordt zo’n 50 miljoen keer per dag gegoogeld. De energieberekeningen zijn moei-


lijk te controleren, alleen Google weet welke systemen voor het zoeken worden gebruikt. Het totale energiegebruik van internet is beter te berekenen, veel gegevens daarvoor staan in jaarverslagen van de betrokken bedrijven. Volgens het Internationale Energieagentschap (IEA) gebruiken datacenters ongeveer 0,2 pro- cent van alle energie wereldwijd. De dataverbindingen gebruiken ook ongeveer zo veel. Wereldwijd hebben 5,5 miljard mensen toegang tot internet, twee derde van de wereldbevolking. Daarmee kost het internet gemiddeld 150 kWh per internet- ter per jaar. Daar komt de energie bij die de computer of telefoon thuis of onderweg gebruikt (voor een laptop 50-200 kWh per jaar). Ter vergelijking: een koelkast gebruikt 50-400 kWh per jaar. Een auto gebruikt een veelvoud daarvan. Het ener- giegebruik van internet is vergelijkbaar met andere huiselijke activiteiten. Datacenters draaien maar voor een deel


op duurzame energie. In Nederland worden daarvoor enkele windparken ingezet. Maar


Documenten en AI Kunstmatige intelligentie kan slecht omgaan met grote teksten. Je kunt een document uploaden, maar als je er daarna vragen over stelt, wordt er soms iets bij verzonnen. Kan dat beter?


Google heeft de eigen kunstmatig intel- ligente Gemini geleerd uitsluitend naar de documenten te kijken die je uploadt en er geen andere bronnen bij te halen. Daarvoor is een aparte website opgezet: NotebookLM (notebooklm.google). Je kunt daarin notebooks maken van elk maximaal 50 bestanden. Dat kunnen ook geluidsopnamen of video’s zijn. Die worden automatisch uitgeschreven – al zijn daarvoor betere tools (zoals GoodTape, goodtape.io). Je kunt vragen stellen over de inhoud van de teksten, die beantwoord worden met gedetailleerde verwijzingen naar plaatsen binnen de documenten. Voor wetenschappelijk onderzoek en


journalisten is ook Pinpoint heel handig (journaliststudio.google.com/pinpoint). Dat analyseert welke personen, organisaties en locaties voorkomen in een grote collectie documenten, met gedetailleerde verwijzin- gen. Google belooft de documen ten niet voor andere doeleinden te gebruiken, maar vertrouwelijke gegevens kun je hier beter niet uploaden.


Heeft u een netelige computerkwestie of ander digitaal probleem, mail dan naar Bram Vermeer, redacteur van deze rubriek: digitaal@artsenauto.nl.


Bram Vermeer is wetenschapsjournalist en is gespecialiseerd in innovatie


Taal van dieren


Olifanten hebben namen. Als een soortgenoot een naam trompettert, reageert alleen de betreffende olifant daarop. Dat ontdekte de Noorse bioloog Joyce Poole na jarenlang onderzoek met collega’s, waarbij ze kunst- matige intelligentie gebruikte om trompettergeluiden van elkaar te onderscheiden. Ze merkte ook dat elke nieuwe generatie olifanten een aantal nieuwe geluiden maakt. Dat doen mensen ook. De taal van onze ouders is anders dan die we zelf spreken. Met nieuwe technieken wordt het gedrag van dieren


in minutieus detail bestudeerd. Uiterst kleine video- camera’s en microfoons leggen duizenden uren geluid en gedrag vast van vogels, apen of walvissen. Voor mensen is het onbegonnen werk om daarin patronen te herkennen, maar met kunstmatige intelligentie kan dat wel. Zo kunnen biologen in een geluidenbrij het gedrag van individuen volgen en de context van hun geluiden begrijpen. De Israëlische bioloog Yossi Yovel analyseerde met collega’s 15.000 geluiden van een vleermuissoort. Hij ontdekte dat ook vleermuizen namen hebben, dat ze discussiëren over voedsel, vrouwtjes anders aanspreken dan mannetjes en dat moeders aanvankelijk brabbelen


Google Translate voor katten, honden en koeien


tegen hun kinderen en hen daarna ‘woorden’ aanleren. Hij maakte een geluidengenerator waarmee hij zich in de discussies kon mengen. Koning Salomo, Franciscus van Assisi en Jungle


Book-held Mowgli spraken al met dieren. Elke cultuur heeft mythes over het wegvallen van taalbarrières tussen mens en dier. Een aantal technologische start-ups is nu bezig dit te realiseren met kunstmatige intelligente: Google Translate voor katten, honden en koeien. Ook als dat lukt, kunnen we niet met onze poezen


spreken over de laatste talkshow of de Nederlandse politiek. Dat is buiten hun leefwereld, daar hebben ze geen woorden voor. Maar misschien kan een boer wel aan een koe vragen hoe zij zich voelt. Met het risico dat het antwoord hem veganist maakt.


Wilt u reageren? Mail dan naar digitaal@artsenauto.nl.


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92