Z KART HISTORII


Z KART HISTORII Wrzesieñ kojarzy siê w wiêkszoœci Polakom z pocz¹tkiem drugiej wojny œwiatowej. Jest to smutna data dla nas wszystkich


Polaków zarówno w kraju jak i poza jego granicami. Nie ma polskiej rodziny, której cz³onek nie zgin¹³by w czasie II wojny. Do tej pory og³aszano, ¿e oficjalnie w ostatniej wojnie zginê³o 6 milionów Polaków. Dzisiaj historycy wiod¹ spory o tê liczbê. Jedni próbuj¹ udowodniæ, ¿e liczba ofiar wynosi jedynie (!) 4,5 miliona. Inni twierdz¹ stanowczo, ¿e 7a nawet 8 milionów Polaków zosta³o zabitych w latach 1939 – 1945. We wrzeœniu tego roku – z okazji 70. rocznicy wybuchu II wojny œwiatowej – IPN i Oœrodek „Karta” zamierzaj¹ wydaæ opracowanie, w którym najlepsi polscy specjaliœci spróbuj¹ oszacowaæ straty wojenne naszego kraju. ¯aden historyk nie jest w stanie oszacowaæ straty matki lub ojca. Jak wielu z nas nie zna³o w³asnych dziadków, którzy zginêli w czasie wojny. W obliczu osobistych strat, dyskusje nad iloœci¹ milionów ofiar wydaj¹ siê sztuczne. Jedno jest pewne - II wojna œwiatowa by³a przejawem najgorszego z³a i wszystkim jej ofiarom bez wzglêdu na ich iloœæ nale¿y siê ho³d. Takim w³aœnie rodzajem ho³du niewinnie zamordowa- nym jest by³y obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau. Warto kiedyœ pojechaæ do Oœwiêcimia, choæ nie bêdzie to ³atwa podro¿. Warto pokazaæ go m³odzie¿y, aby w przysz³oœci zapobiegli takim wydarzeniom historycznym.


Agata Lewandowski


Oœwiêcim: by³y obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau By³y obóz koncentracyjny Auschwitz - Birkenau to jeden


z najwiêkszych hitlerowskich obozów zag³ady. W czasie jego funkcjonowania w latach 1940 - 1944 poch³on¹³ ponad milion ofiar wielu narodowoœci. Sk³ada³ siê z g³ównych obozów Auschwitz I, Auschwitz II- Birkenau, Auschwitz III- Monowotz oraz z ponad 40 podobozów. Na terenie by³ego obozu znajduj¹ siê liczne obiekty stanowi¹ce dowód hitlerowskiego ludobójstwa: komora gazowa i krematorium I, ruiny komór gazowych i krematoriów II, III, IV, V, Œciana Straceñ, rampa, masowe groby, baraki murowane i drewniane, bloki wiêŸniarskie, ogrodzenia, wie¿yczki wartownicze. Kl Auschwitz - Birkenau jest symbolem


zag³ady ludzkoœci w okresie okupacji nie- mieckiej. Uchwa³¹ Sejmu Polskiego z dnia 2 lipca 1947 rok na obszarze dwóch za- chowanych obozów utworzono Pañstwowe Muzeum Auschwitz - Birkenau. W 1979 roku miejsca te wpisano na Listê Obiektów Œwiatowego Dziedzictwa UNESCO. O Oœwiêcimiu nie warto pisaæ wiele.


Warto po prostu zwiedziæ go z przewod- nikiem. Tam puste baraki i go³e œciany mówi¹ same za siebie. Nie jest to atrak- cyjne turystycznie miejsce, ale za to miejsce bardzo ciekawe jako œwiadek historii, która naprawdê siê wydarzy³a. Sam Oœwiêcim to ponad 43 tysiêczne miasto po³o¿one po obydwu brzegach So³y, u jej ujœcia do Wis³y, w centrum Kotliny Oœwiêcimskiej. Oœwiêcim znajduje siê w po- bli¿u znanych miejscowoœci turystycznych: Krakowa, Wieliczki, Wadowic, Kalwarii Zebrzydowskiej i Pszczyny. W niewielkiej odleg³oœci od miasta znajduj¹ siê niezwykle atrakcyjne tereny Beskidu Ma³ego i Jury Krakowsko-Wieluñskiej. Jednym z g³ównych zabytków miasta jest zamek, nale¿¹cy do czo³owych obiektów œredniowiecznej architektury obronnej w Polsce. Zachowana œredniowieczna wie¿a z prze³omu XIII i XIV wieku jest jedn¹ z najwczeœniejszych budowli ceglanych w Ma³opolsce. Wraz z kompleksem pozosta- ³ych budowli, pochodz¹cych z XV - XX w. oraz konfiguracj¹ wzgórza zamkowego - stanowi dobry przyk³ad powi¹zania architektury obronnej z miastem. Zamek ksi¹¿êcy zlokalizowany jest na wzgórzu, które w czasach pogañskich mia³o byæ miejscem kultowym. By³ siedzib¹ kasztelana, póŸniej ksi¹¿¹t oœwiêcimskich, starostów królewskich, w³adz powiatowych i miejskich. Obecnie w jego czêœci po³udniowej znajduj¹ siê Zbiory Historyczno - Etnograficzne Ziemi Oœwiêcimskiej. Bêd¹c w Oœwiêcimiu trudno nie zwiedziæ miejsc zwi¹zanych


histori¹ zag³ady ¯ydów.


Synagoga W budynku przylegaj¹cym do synagogi Fundacja Edukacyjne


Centrum ¯ydowskie przygotowuje sale wystawowe, konferen- cyjne, miejsca noclegowe i kawiarniê koszern¹. Dzia³alnoœæ Centrum skierowana bêdzie na przybli¿anie zwiedzaj¹cym historii


¯ydów w Oœwiêcimiu i Europie Œrodkowej. Fundacja chce równie¿ zmieniæ wygl¹d placu ks. Skarbka i przywróciæ mu dawny wygl¹d. Zamierza w centralnym punkcie placu odtworzyæ przed- wojenn¹ studniê oraz przygotowaæ sadzawkê. Przy placu ks. Jana Skarbka (dawny plac Koœcielny) w latach 1928 - 1930 zosta³ wybudowany prostok¹tny, parterowy, murowany budynek przeznaczony na synagogê nale¿¹c¹ do stowarzyszenia religijnego Lomdei Misznajot. Obecnie jest to jedyna, ocala³a synagoga na terenie Oœwiêcimia. Synagoga g³ówna znajduj¹ca siê przy ulicy Berka Joselewicza zosta³a przez Niemców spalona we wrzeœniu 1939 roku, a zburzona w 1941 r. W 1941 r. zosta³a te¿ zburzona synagoga przy ulicy G³êbokiej. Ta ma³a synagoga w 30% zniszczona, by³a wykorzystywana w czasie okupacji niemieckiej na magazyny wojskowe. Bezpoœrednio po wyzwoleniu w styczniu


1945 r. zosta³a przywrócona do swej pierwotnej funkcji - synagogi. Dopiero po opuszczeniu Oœwiêcimia przez zamieszka- ³ych tu w latach 1945 - 1947 kilkudziesiêciu ¯ydów budynek zosta³ skomunalizowany, staj¹c siê w³asnoœci¹ oœwiêcimskiej gminy miejskiej. W 1997 r. oœwiêcimska synagoga sta³a siê pierwsz¹ budowl¹ zwrócon¹ spo³ecznoœci ¿ydowskiej na mocy ustawy o restytucji maj¹tku ¿ydowskiego. Od 8 listopada 1999 r. budynek synagogi by³ poddany renowacji. W dniu 12 wrzeœnia 2000 roku synagoga zosta³a uroczyœcie otwarta na potrzeby kultowe i edukacyjne.


Cmentarz ¿ydowski - kirkut Nie znany jest rok za³o¿enia cmentarza


wyznania moj¿eszowego w Oœwiêcimiu. Mo¿na przypuszczaæ, ¿e cmentarz ten


powsta³ w tym miejscu ju¿ w pierwszych latach XIX w. lub nawet na prze³omie XVIII i XIX stulecia. Znajduj¹ siê tu groby zmar³ych cz³onków spo³ecznoœci ¿ydowskiej z Oœwiêcimia i okolic. Zdewastowany zosta³ w czasie okupacji niemieckiej. Czêœæ jego powierzchni zosta³a przez Niemców przeznaczona pod rozbud- owê ówczesnej "Krakauerstrasse". Wœród czêœciowo zniszczo- nych pomników na uwagê zas³uguje pomnik z inskrypcj¹ dwujêzyczn¹ pod rzeŸb¹ or³a inskrypcja w jêzyku hebrajskim, pod ni¹ gwiazda Dawidowa, a pod gwiazd¹ inskrypcja w jêzyku polskim. Poniewa¿ zniszczona jest lewa strona pomnika, zniszczone s¹ te¿ s³owa znajduj¹ce siê na tej stronie. Odczytaæ mo¿na tylko: ..... SPOCZYWA (IZYD) OR HIRSCH ..... (LEGI) ONISTA


POLSKI .......23.VII… Cmentarz znajduje siê przy ul. J. D¹browskiego, jest zam-


kniêty od 1940 r., a obecnie trudno dostêpny. Centrum Informacji Turystycznej Oœwiêcimia tel.: 0048 33 843 00 91 e-mail: mpit@um.oswiecim.pl www.um.oswiecim.pl www.auschwitz.org.pl


KONTAKTY | 38 KONTAKTY | str. 4 


C


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44