World Risk Report 2016: blootstelling en kwetsbaarheid Jaarlijks publiceren de Duitse ontwikkelingshulporganisatie Bündnis Entwicklung Hilft en de United Nations University het World Risk Report, met daarin een index van de kwetsbaar- heid en blootstelling aan gevaren voor natuurrampen in 171 landen. Die natuurrampen kunnen zijn cyclonen, droogtes, aardbevingen, overstromingen en de stijging van de zeespie- gel. De World Risk Index 2016 verscheen op 24 augustus en laat zien dat de wereldwijde hotspots voor het risico op een grote ramp liggen in Oceanië, Zuidoost-Azië, Midden-Amerika en de zuidelijke Sahel. De landen in die werelddelen zijn alle- maal zeer sterk blootgesteld aan natuurrampen en, vanwege


de slechte economische en sociale situatie, bijzonder kwets- baar. Australië (plaats 121) daarentegen scoort relatief laag, omdat de droogte daar weliswaar regelmatig tot een nationale ramp uitgroeit, maar de kwetsbaarheid voor de bevolking ge- ring is. Japan (plaats 17) scoort wel hoog op de index, omdat het land toch kwetsbaar blijft voor aardbevingen en het de blootstelling niet volledig kan wegnemen. In landen als Libe- ria (plaats 56), Zambia (plaats 66) en de Centraal-Afrikaanse Republiek (plaats 71) is de situatie het omgekeerde van die in Japan. De bevolking daar wordt minder blootgesteld aan extreme natuurrampen, maar als zich die voordoen is de kwetsbaarheid groot.


We moeten kijken naar de gevolgen die uit een ramp kunnen voortvloeien en niet de risico’s naar voren halen. Ook de me- dia zorgen voor veel verwarring door het gebruik van verkeer- de aannames en begrippen. Journalisten besteden vaak veel aandacht aan één onderdeel, waardoor er onjuiste conclu- sies worden getrokken. Daarbij worden dan ook nog verkeer- de of onjuiste begrippen gebruikt. Wat moet je je bijvoorbeeld voorstellen bij ‘kleine’ of bij ‘grote’ paniek? Je kunt toch ook niet een ‘beetje’ of ‘grotendeels’ tolerant zijn? Dan creëer je alleen maar onbegrip en verwarring.” Niet alleen de media gebruiken volgens Dykstra de verkeerde termen, ook de des- kundigen zorgen voor verwarring: “Ook Frans Klijn struikelt in deze discussie, want het is een misvatting te denken dat je risico’s kunt voorkomen! Verkleinen kan wel. Het gaat over de gevolgen, die moet je proberen te voorkomen. Maar om- dat geheel voorkomen niet lukt, moet je de gevolgen zoveel mogelijk beperken. En bedenk daarbij dat de gevolgen uitein- delijk altijd zijn gerelateerd aan de grote maatschappelijke en economische onrust en ontwrichting die ontstaat ten gevolge van uitval van essentiële voorzieningen. Dit rapport wijst daar ook op en het is alleen dáárom al noodzakelijk dat de verant- woordelijken in Nederland dit rapport ter harte nemen.”


Buitengewoon relevant Matthijs Kok, hoogleraar Waterveiligheid aan de TU Delft, is net als Klijn kritisch ten aanzien van het rapport, maar noemt de boodschap, zeker vanuit het oogpunt van verzekerin- gen, wel buitengewoon relevant. “De schade van natuur- rampen is voor een groot deel niet te wijten aan de natuur, maar aan falende infrastructuur. Het overstromingsrisico is altijd een combinatie van kansen (hoe waarschijnlijk is een overstroming?) en gevolgen (wat zijn de gevolgen?). Verze- keraars volgen deze aanpak, en ook het World Risk Report staat die benadering voor.” Dat, ondanks de zeer kleine over- stromingskansen in Nederland, ons land toch relatief hoog is geëindigd op de lijst van risicovolle landen, komt volgens Kok omdat de auteurs een denkfout hebben gemaakt bij het inschatten van de kansen. “In de huidige situatie is de kans terecht als zeer klein ingeschat, maar voor de toekomst hoog vanwege de potentiële zeespiegelstijging, en deze potenti- ele stijging is voor de helft meegenomen in de risicoscore. Echter, de reactie van Nederland op zeespiegelstijging, name- lijk het versterken van de waterkeringen, is niet meegenomen. Dat lijkt me gezien alle plannen van de overheid, de wettelijke verankering van de strenge normen en het garanderen van


middelen via het Deltafonds niet terecht.” Door de blijvende grote kwetsbaarheid van Nederland zal het grootschalig verzekeren van de overstromingsschade volgens Kok een utopie blijven. “Maar door de kleine kansen kunnen in- dividuele bedrijven wel relatief eenvoudig een verzekering afsluiten, omdat verzekeraars hun premie onder andere ba- seren op de eenvoudige formule: risico = kans x gevolg, en premies blijven theoretisch beperkt als de kans erg klein is.”


Eelco Dykstra: ‘Struisvogelpolitiek van de ergste soort’


Geen goed inzicht Jeroen Aerts, hoogleraar Klimaatrisico’s en verzekeringen aan de VU, is het met Klijn eens dat het rapport geen inzicht geeft in welke landen nu werkelijk onveilig zijn. “Nederland scoort in dit rapport slecht omdat de ‘potentiële blootstelling’ (‘exposure’) van mensen en goederen aan natuurrampen (met name overstromingen) relatief groot is. Dat klopt ook, want in ons land wordt een groot deel van ons BNP in laag- gelegen gebieden verdiend. En er wonen relatief veel mensen in gebieden die zonder dijken zouden overstromen. Echter, wat men niét meeneemt, is dat kans dat er iets gaat gebeu- ren heel laag is omdat Nederland dijken heeft met ’s werelds hoogste veiligheidsnormen.”


Kortom, de analyse van de samenstellers van het rapport klopt volgens Aerts niet, omdat normaal gesproken bij een risicoberekening zowel de kans dat er iets kan gebeuren, als het gevolg (schade / slachtoffers) wordt meegenomen. “Dat heeft men niet gedaan, men kijkt alleen naar potentiële ge- volgen. Dit rapport geeft dus geen goed inzicht waar in de wereld de hotspots liggen wat betreft risico’s.”


Eelco Dijkstra, crisesmanager


Frans Klijn, Deltares


WATERFORUM NOVEMBER 2016


29


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48