Dossier de rijke Waddenzee
Vogelbevolking Waddenzee in kaart gebracht
TEKST KEES KOFFIJBERG, SOVON VOGELONDERZOEK NEDERLAND FOTO'S KLUUT YVES ADAMS/VILDA, KIEVIT DANIELE OCCHIATO /AGAMI
EEN UNIEKE SAMENWERKING TUSSEN NEDERLAND, DUITS- LAND EN DENEMARKEN MAAKT HET MOGELIJK VERANDE- RINGEN IN DE VOGELBEVOLKING IN DE INTERNATIONALE WADDENZEE OP DE VOET TE VOLGEN. DE REEKS TELLINGEN BESLAAT BIJNA DERTIG JAAR.
Of je nu op een kwelder in Noord-Groningen staat, of op de weidse strandvlakte van het Deense eiland Rømø; overal in de Waddenzee zijn vogels een prominent uithangbord van de natuurlijke rijkdom van het Werelderfgoed Waddenzee. Veran- deringen in aantallen of verspreiding van vogels kunnen, mits langdurig gevolgd, signaleren welke ecologische veranderingen in de Waddenzee gaande zijn. Vogelaantallen spelen dan ook een belangrijke rol bij het natuurbeleid in de Waddenzee, zoals vastgelegd in nationale afspraken en internationale verdragen. Deense, Duitse en Nederlandse biologen legden al in de jaren tachtig de fundamenten van een vruchtbare samenwerking van vogeltellers tussen Den Helder en Esbjerg. Jaarlijks zijn meer dan vijfhonderd vogelaars, meest vrijwilligers maar ook vogelwachters en medewerkers van ministeries en terreinbe- heerders, op pad om de vogelbevolking in kaart te brengen.
TELLINGEN TRILATERAAL AFGESTEMD De vogeltellingen volgen allemaal een vast stramien en worden in de drie landen op dezelfde wijze uitgevoerd opdat ze onderling vergelijkbaar zijn. Doortrekkende en overwinterende watervogels worden geteld tijdens hoogwater, als de vogels zich concentreren op hoogwa- tervluchtplaatsen. Door meerdere keren per jaar in een internationaal afgesproken telweekeinde alle hoogwater- vluchtplaatsen te tellen ontstaat een beeld van de aan- wezige aantallen, hun verspreiding en de veranderingen daarin; informatie die bijvoorbeeld direct wordt gebruikt bij de evaluatie van de Vogelrichtlijn. Tegelijk dragen de tellingen bij aan het schatten van de wereldwijde omvang van de vogelpopulaties en kennis over de wisselwerking tussen de verschillende wadgebieden op de trekroute. Van de broedvogels worden alleen de kolonies en de zeldzamere soorten als kluut en bontbekplevier jaarlijks overal geteld. De algemenere soorten zoals bergeend en scholekster worden elk jaar via steekproefgebieden ge- teld om de aantalsontwikkelingen te volgen. Eénmaal in
30/3 VOGELS +
de zes jaar worden ze dan in de hele Waddenzee geteld om veranderingen in de verspreiding op te sporen.
DE AANTALLEN ZIJN MAAR EEN DEEL VAN HET VERHAAL Het volgen van aantallen alleen is bij de meeste soorten onvoldoende om de oorzaken die schuilgaan achter de vastgestelde veranderingen te doorgronden. Kennis over het broedsucces en de overleving – met behulp van geringde vogels – biedt meer directe aanknopingspunten voor de problemen waar vogels mee te kampen hebben; zo kunnen eventuele maatregelen doelgerichter worden ingezet. Bij een analyse die Sovon en het Vogeltreksta- tion vorig jaar uitvoerden voor Vogelbescherming Nederland, bleek bijvoorbeeld dat de huidige afname van de broedvogels vooral wordt gestuurd door aanhoudend slechte broedresultaten in de Waddenzee zelf; minder door omstandigheden elders.
Met Denemarken en Duitsland is daarom in 2009 een monitoringprogramma opgezet om van tien karakteris- tieke broedvogelsoorten het broedsucces te volgen. Je zou op dezelfde wijze ook de overleving moeten moni- toren en willen weten hoe de Waddenzee het doet ten opzichte van gebieden elders langs de vliegroute, niet alleen voor de broedvogels maar ook voor doortrekkers en overwinteraars. Zo’n opzet zou vorm kunnen krijgen binnen het Centre for Avian Population Studies (CAPS), en in internationaal verband kan het Wadden Sea Flyway Initiative een prima kader vormen.
UNIEKE GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING Het zogenaamde TMAP-programma dat Nederland, Duitsland en Denemarken uitvoeren is uniek in zijn soort en volgt niet alleen de vogels, maar bijvoorbeeld ook zeehonden en ontwikkelingen van kwelders. Trila- teraal worden deze activiteiten gecoördineerd door het Waddensecretariaat in het Duitse Wilhelmshaven. Daar zijn online ook de nieuwste rapportages over vogels te vinden:
http://www.waddensea-secretariat.org/TMAP/ Migratory_birds.html. Informatie over vogels in de Nederlandse Waddenzee vind je bij Sovon:
www.sovon.nl/nl/gebieden. l
Page 1 |
Page 2 |
Page 3 |
Page 4 |
Page 5 |
Page 6 |
Page 7 |
Page 8 |
Page 9 |
Page 10 |
Page 11 |
Page 12 |
Page 13 |
Page 14 |
Page 15 |
Page 16 |
Page 17 |
Page 18 |
Page 19 |
Page 20 |
Page 21 |
Page 22 |
Page 23 |
Page 24 |
Page 25 |
Page 26 |
Page 27 |
Page 28 |
Page 29 |
Page 30 |
Page 31 |
Page 32