Veel variatie Door de eeuwen heen is kalk immers nooit een homogeen product geweest. Er werd gebruik gemaakt van lokale en regionale grondstoffen en toeslagmaterialen, en de productie gebeurde ook niet altijd en overal op dezelfde manier. Dat heeft een enorm breed palet aan hardheden, elastici- teit en dampopenheid opgeleverd. Daarom is het bij restauraties in de eerste plaats zaak om onder- zoek te doen naar de ondergrond.* Pas wanneer
je meer weet over de materialen waar destijds mee is gewerkt en de omstandigheden waarin de ondergrond verkeert, kun je materialen uitzoeken die daar op aansluiten. De keuze is groot, want hoewel kalk nu onder zeer gecontroleerde om- standigheden kan worden geproduceerd, blijven er nog altijd de regionale verschillen, verschillen tussen droging en elasticiteit. En dat betekent dat er altijd wel een mortel of pleister te vinden is die compatibel is met de ondergrond.
* Voor onderzoek van een ondergrond kunt u terecht bij de leveranciers en producenten van kalkproducten. Ook Technisch Bureau Afouw kan dergelijke onderzoeken voor u doen.
Peter Boogaard, restauratie- stukadoor en importeur van Parex Lanko kalkproducten “Je hebt verschillende soorten hydraulische kalk, Natural Hyrdaulic Lime. NHL 2 bevat zo’n 60% luchtkalk. De mortel die je daar mee maakt, heeft een niet al te hoge aanvangssterkte en wordt niet bikkelhard. NHL 3,5 bevat minder dan 30% luchtkalk. Dat levert een mortel op die sneller hard wordt en minder elastisch is. In NHL5 zit 2 tot 3% luchtkalk. Dat brengt hem dicht bij cement, de mortel wordt ook erg hard.”
“De heersende opvatting is dat je buiten beter geen natuur- kalk kunt gebruiken omdat hij langzaam hard wordt. Mijn ervaring is echter dat je met een heel kleine toevoeging van een hydraulische toeslag een mortel kunt maken die met 24 uur al hard is.”
“Ik gebruik bij voorkeur zo elastisch mogelijke kalk; je weet immers nooit precies wat er destijds is gebruikt. En ik werk het liefst met regionale producten. In het vochtige en zoute klimaat van Zeeland is het vragen om problemen als je daar bijvoorbeeld een Dolomietenkalk aan de slag gaat. Parex Lanko past de mortel aan aan het klimaat waar het wordt verwerkt.”
“De kristalnaalden van hydraulische kalk staan alle kanten op. Dat komt doordat het droog geblust wordt. Doordat natte kalk onder water staat, verandert de structuur; de kristalnaalden gaan plat liggen en daardoor smeert het lekkerder. Daarom meng ik altijd wat natte kalk door de hydraulische kalk.”
Voor dit artikel heb ik gebruik gemaakt van de kennis van: Ben Benner: voormalig docent stuka- doren bij Savantis en docent van de opleiding Restauratiestukadoor. Jaap Poortvliet: restauratiestukadoor, meesterstukadoor, mede-oprichter van het Neerlandsch Stucgilde en docent van de opleiding Restauratiestukadoor. Kars Geerken: importeur/leverancier van Khalix en Unilit hydraulische kalkproducten. Peter Boogaard: restauratiestukadoor en importeur/leverancier van Parex Lanko kalkproducten. Uiteraard zijn er meer importeur/leve- rancier van kalkproducten, een aantal ervan vindt u in het kader elders in dit artikel.
Verder heb ik de volgende boeken geraadpleegd: ‘Het Kalkboek’, geschreven door Koen van Balen, Bert van Bommel en ande- ren in opdracht van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, tegenwoordig de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. ‘Stukadoortechnieken’, lesboek van opleidingsinstituut Savantis.
U kunt het kalkboek lezen op de website van cultureel erfgoed
www.cultureelergfoed.nl onder Publicaties.
MEBEST februari 2016 33
Page 1 |
Page 2 |
Page 3 |
Page 4 |
Page 5 |
Page 6 |
Page 7 |
Page 8 |
Page 9 |
Page 10 |
Page 11 |
Page 12 |
Page 13 |
Page 14 |
Page 15 |
Page 16 |
Page 17 |
Page 18 |
Page 19 |
Page 20 |
Page 21 |
Page 22 |
Page 23 |
Page 24 |
Page 25 |
Page 26 |
Page 27 |
Page 28 |
Page 29 |
Page 30 |
Page 31 |
Page 32 |
Page 33 |
Page 34 |
Page 35 |
Page 36 |
Page 37 |
Page 38 |
Page 39 |
Page 40 |
Page 41 |
Page 42 |
Page 43 |
Page 44 |
Page 45 |
Page 46 |
Page 47 |
Page 48
