6


PORADY PRAWNE


Utrata zdolności do pracy zarobkowej lub w zawodzie Renta z tytułu utraty zdolność do pracy zarob-


Wysokość renty uzupełniającej odpowiada różni-


kowej – zwana też rentą uzupełniającą lub wyrów- nawczą (Erwerbsminderungsrente) – stanowi część ustawowego ubezpieczenia społecznego. Tworzy ona państwowe zabezpieczenie na wypadek utraty zdolno- ści do pracy, na przykład w razie inwalidztwa. Jest ona zatem częścią ustawowego ubezpieczenia emerytalne- go i rentowego (ubezpieczenie obowiązkowe). Zabez- pieczenie w razie inwalidztwa stwarzało początkowo nadrzędną część tego ubezpieczenia. Zabezpieczenie ze względu na wiek zwiększyło swoją pozycję dopiero niedawno. Obecnie emerytury - ze względu na zmia- ny demograficzne, czy też przejścia na wcześniejsze emerytury - tworzą główne zabezpieczenie gwaranto- wane przez ubezpieczenie obowiązkowe. Dlatego też wzrosło znaczenie emerytury, jako głównego zabez- pieczenia na starość. Renty zaś zajęły miejsce drugo- rzędne. Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy z tego, iż uiszczane przez nich składki na ubezpieczenie obo- wiązkowe, obejmują również świadczenia w razie in- walidztwa. Jednym z powodów takiego myślenia, jest fakt, że w Niemczech nie płaci się oddzielnych składek na emeryturę i na rentę. Wszystkie składki podlegają wspólnej nazwie: składka rentowa (Rentenbeitrag). Wraz z 01.01.2001 weszła w życie „Ustawa


o reformie renty z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej”, która wprowadziła rentę z tytułu utraty możliwości zarobkowania. Przed daną zmianą istniało bowiem nie tylko ustawowe zabezpieczenie na wypadek całkowitej lub częściowej utraty możliwości zarobkowa- nia, ale również na wypadek utraty zdolności do pracy w zawodzie (tzw. Berufsunfähigkeitsrente - stosowana nadal dla osób urodzonych przed pierwszym stycznia 1961 r.). Oba pojęcia łączyła wspólna definicja: „Nie- zdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która z powodu naruszenia sprawności organizmu całkowi- cie lub częściowo utraciła zdolność do zarobkowania i w przewidywalnym czasie nie rokuje odzyskania zdol- ności do zarobkowania, przekraczającej jedną siódmą jej co miesięcznej renty” (§ 44 SGB VI). Osoby pracują- ce samodzielnie nie miały możliwości otrzymania renty z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. Wyso- kość renty z tytułu utraty możliwości zarobkowania odpowiadała świadczeniom emerytalnym. Renta z ty- tułu utraty zdolności do pracy w zawodzie była jednak o wiele niższa. Stanowiła ona bowiem zaledwie uzu- pełnienie utraconego dochodu. Renta z tytułu utraty zdolności do pracy zawo-


dowej mogła zostać przekształcona na rentę z tytułu utraty możliwości do zarobkowania, jeżeli rencista nie mógł znaleźć żadnej pracy. Instytucja Ochrony Zawo- dowej czuwała nad tym, aby nowa praca odpowiedała kwalifikacją rencisty.


Zmiany, które nastąpiły wraz z wejściem w życie


nowej ustawy: Wprowadzenie 2-strukturowej renty z tytu-


łu utraty zdolności do pracy zarobkowej; instytucja Ochrony Zawodowej została zlikwidowana – różnice finansowe, które powstają na skutek zmiany zawodu nie zostają już pokrywane przez ubezpieczenie socjal- ne. Aby uniknąć strat, należy opłacić dodatkowe ubez- pieczenie prywatne.


§


cy pomiędzy zarobkami, jakie poszkodowany przypusz- czalnie osiągnąłby w okresie objętym rentą, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała, a wszelkimi dochodami, jakie może faktycznie w tym okresie osiągnąć. Pełną rentę z tytułu całkowitej utraty zdolności do zarobkowania otrzymuje jednak tylko osoba, która nie jest w stanie pracować nawet 3 godzin dziennie. (Utrata zdolności do pracy zostaje określona według czasu pracy; Grani- ce pracy dodatkowej zostają jednak określone według zarobków). Według nowej ustawy osoba, która może praco-


wać ponad 6 godzin dziennie, nie zalicza się do osób o obniżonej zdolności do pracy zarobkowej. Zaś oso- ba, która „zgodnie z ogólnymi wymogami rynku pra- cy” pracuje od 3 do 6 godzin dziennie, jest częściowo niezdolna do zarobkowania. Osoba, która nie jest w stanie pracować nawet 3 godzin dziennie uznawana jest za całkowicie niezdolną do pracy. Nowa ustawa umożliwia ponadto osobom pracującym samodzielnie otrzymanie renty z tytułu utraty zdolności do zarobko- wania. Osoby częściowo niezdolne do zarobkowania, otrzymują połowę renty z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. Tak więc renta z tytułu częściowej utraty zdolności do zarobkowania odpowiada wcześ- niejszej rencie z tytułu utraty zdolności do pracy zawo- dowej. Stanowi ona zatem dodatek do zarobku. Oso- ba, która mimo starań nie może znaleźć dodatkowej pracy (obecnie jednak bez ochrony zawodowej) może otrzymywać pełną rentę z tytułu całkowitej utraty zdolności do zarobkowania (czyli wcześniejszą rentę z tytułu utraty zdolności do pracy).


Renta uzupełniająca jest przyznawana na czas


określony (renta okresowa). Zawsze na 3 lata. Do- piero po upływie 9 lat możemy otrzymać rentę stałą, kiedy jest pewne, że nie uzyskamy zdolności do pracy zarobkowej. Obowiązuje zasada „rehabilitacja przed przyzna-


niem renty“(„Reha vor Rente”). Dopiero po sprawdze- niu możliwości rehabilitacji, która ma na celu przy- wrócenie całkowitej zdolności do wykonywania pracy zarobkowej, może zostać przyznana renta uzupełnia- jąca. Ustawa zapewnia ponadto możliwość dokształ- cenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodu, wraz z dotacją dla pracodawcy (jednak nie wiele osób korzysta z tych propozycji). Według ogólnych warunków przyznawania ren-


ty uzupełniającej, osoba składająca wniosek musiała w ciągu 5 lat poprzedzających dzień zgłoszenia wnio- sku o rentę z tytułu niezdolności do pracy lub dzień powstania niezdolności do pracy, dysponować przynaj- mniej 3-letnim okresem składkowym. Przy wypadkach w pracy czy chorobach zawodowych nie obowiązują dane terminy. W tych przypadkach stowarzyszenia zawodowe wypłacają bowiem specjalne renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, które zo- stają wliczane do renty uzupełniającej. Renta uzupełniająca zostaje obliczana podob-


nie jak emerytura. Kluczowa jest tzw. kwota bazowa. Kwota bazowa obliczana jest według różnicy własne- go wynagrodzenia a przeciętnego wynagrodzenia. Co istotne, przy obliczaniu wysokości renty zostaje


uwzględniony okres czasu pomiędzy dniem powstania niezdolności do pracy a 60. rokiem życia. Wartość czynnika (Rentenfaktor) renty z tytułu


utraty zdolności do zarobkowania wynosi 0,5. Osobom otrzymującym rentę przed 63. rokiem życia zostaje potrącone 0,003 z 1,0 wartości co miesięcznej renty. Wartość ta nie może jednak spaść poniżej 0,892 (co oznacza maksymalne potrącenie o wysokości 10,8% dla osób, które z dniem wniesienia wniosku o rentę mają ukończone 60 lat). Zaledwie połowa danych wartości zostaje uwzględniana przy obliczaniu renty z tytułu częściowej utraty zdolności do pracy. Danej re- guły nie uwzględnia się przy obliczaniu renty czasowej, która upływa przed ukończeniem 60. roku życia. Istnieje również dodatkowe zabezpieczenie na


starość i na wypadek utraty zdolności do pracy, tzw. Grundsicherung. Grundsicherung obejmuje głównie osoby młode, które nie płaciły jeszcze żadnych skła- dek socjalnych. Osoby, które ukończyły 18. rok życia i utraciły nieodwracalnie całkowitą zdolność do zarob- kowania mogą bowiem, niezależnie od usytuowania na rynku pracy, złożyć wniosek o świadczenie „Grund- sicherung”. Świadczenie to odpowiada mniej więcej wysokości świadczenia ALG II, tzw. Hartz IV. Oprócz tego istnieje również możliwość two-


rzenia tzw. indywidualnych kont emerytalnych, czy też założenia prywatnego ubezpieczenia na wypadek utracenia zdolności do pracy w zawodzie. Ubezpie- czenia prywatne nie mają nic wspólnego z ubezpie- czeniem socjalnym. Dlatego też ich obliczanie, czy też przyznawanie zostaje osobno regulowane przez firmy ubezpieczające. Tak więc ubezpieczyciel i ubezpie- czony zawierają umowę, która opiera się na Ustawie o ubezpieczeniach. Prywatne firmy ubezpieczeniowe regulują we własnych taryfikatorach, w jakich sytua- cjach może zostać uznana całkowita utrata zdolności do zarobkowania, czy do wykonywania zawodu i jaka suma może zostać wtedy wypłacona. Ich ogólne wa- runki handlowe definiują pojęcie utraty zdolności do wykonywania zawodu. Tylko wtedy, kiedy zostają speł- nione wszystkie jej przesłanki może zostać przyznana renta. Powodem utraty zdolności do zarobkowania mogą być: uszczerbek na zdrowiu, choroba, upadek sił, który uniemożliwia wykonywanie zawodu. Różni- ce między definicjami są ogromne. Często różnią się długością utraty zdolności do pracy zawodowej - od 6 miesięcy, poprzez 3 lata, do stałej utraty zdolności. Prywatne podmioty gospodarcze nie uwzględniają jednak częściowej utraty zdolności do zarobkowania. Prywatne renty z tytułu utracenia zdolności do zarob- kowania, zostają przyznawane na tych samych regu- łach co renty z tytułu utraty zdolności do wykonywa- nia zawodu. Również w tej dziedzinie ubezpieczyciele tworzą własne definicje, które decydują o początku utraty zdolności do pracy zarobkowej. W razie indywidualnych porad, prosimy o kontakt z autorem artykułu i ustaleniem terminu w kancelarii.


Kancelaria Derra, Meyer & Partner Oskar-Daniel Gostomski


- Rechtsanwalt und Fachanwalt für Sozialrecht Adwokat i specjalista do spraw socjalnych Tel. 030/3087840 – Mail: gostomski@derra-b.de www.derra.eu


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16