This page contains a Flash digital edition of a book.
tarixində mühüm rol oynamışdır. Dövlətin baş çısı xan idi; xandan sonra vəzir (yaxud baş mirzə), müx təlif vəzifə daşıyan bəylər (divan bəyləri, sərkərdələr, əmir­ lər və s.) gəlirdi. Qoşuna xan özü başçılıq edirdi. əha lisi, əsasən, azərbaycanlılardan ibarət idi; sənətkarlıq, xü su­ silə xalçaçılıq, ticarət, əkinçilik, bağçılıq, tərəvəzçilik və maldarlıqla məşğul olurdular. İrəvan xanlığında dövlət (di­ van), xalisə (xana və ailə üzvlərinə məxsus), mülk, vəqf və camaat torpaq mülkiyyəti formaları mövcud idi. Kəndlilər onlarca vergi verir və müxtəlif mükəlləfiyyətlər daşıyırdılar. İrəvan xanlığını Azərbaycanın aşağıdakı dövlət xa­ dimləri idarə etmişdir: Mehdi xan (1747­1748), Məhəmməd Hüseyn xan (1748­1751), Xəlil xan (1751­1755), Həsənəli xanın qardaşı Hüseynəli xan (1759/60­1784), Hüseynəli xa­ nın oğlu Məhəmməd Hüseyn xan (1784­1805), əliqulu xan Qacar (1797, iyun), Həsən xan Məkulu (1797, yay), Meh­ diqulu xan Qacar (1805­1806), əhməd xan Marağalı (1806, avqust­oktyabr), Hüseynqulu xan Qacar (1806­1827). İrəvan xanlığı yarandığı vaxtdan müstəqilliyini sax la maq uğrunda mübarizə aparmalı oldu. Kartli­Kaxeti çarı II İrakli xanlıq üçün daha böyük təhlükə törədirdi. Belə şəraitdə İrəvan xanlığının daxilindəki çəkişmələr onu sar sıdır və düşmənin hücumu qarşısında müdafiəsini zəif lədirdi.


1779­cu ildə II İrakli İrəvan xanlığına hücum edərək


onun bəzi kəndlərinin əhalisini köçürüb özü ilə apardı. 1780­ci ildə Hüseynəli xan II İrakli ilə barışığa gəldi. Gür­ cüstana köçürülmüş əhali geri qaytarıldı. Xanlığın mü­ dafiəsi gücləndirildi. Qonşu Azərbaycan xanları ilə əla­ qə lər genişləndirildi. Bununla Kartli­Kaxeti çarlığı ilə mü nasibətlər yenidən kəskinləşdi. II İrakli Hüseynəli xanı hakimiyyətdən devirmək üçün


onun qardaşı Məhəmməd Həsən xanla sazişə girdi. 1784­cü il də hər iki qardaş üsyan edən İrəvan əhli tərəfindən qət­ lə yeti ril di. Hüseynəli xanın oğlu Qulaməli xan hakimiyyə tə gəldi. II İraklinin Rusiya ilə yaxınlaşması və 1783­cü ildə Ge­


orgiyevsk müqaviləsini imzalaması İrəvan xanlığında, xü­ susi ilə Eçmiədzində qərarlaşmış erməni missionerlərinin fəallaşmasına səbəb oldu. Bu Osmanlı imperiyasını da fə­ allaşdırdı. Osmanlı sultanı Qulaməli xanı II İrakliyə qar şı qaldırmağa çalışdı, lakin xan İraklinin adamları tərə fin­ dən öldürüldü. Hakimiyyətə Qulaməli xanın qardaşı Mə­ həmməd xan keçdi. Türkiyə Məhəmməd xanın Rusiyaya qarşı çıxmasına çalışsa da, bu bir nəticə vermədi.


Çar Rusiyası tərəfindən İrəvan qalasının alınması. 1827-ci il, oktyabr.


14


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116