This page contains a Flash digital edition of a book.
bə (1603­1612) nəticəsində İrəvan əyaləti ni geri ala bildi. Səfəvilər 1723­1728­ci illər müharibəsi zamanı yenidən İrəvan əyalətini osmanlılara güzəştə getməli oldu. Osmanlı dövləti 1728­ci ildə də İrəvan əyalətində “müfəssəl dəftər” tərtib etdi. İrəvan əyalətinin bu “müfəssəl dəftəri” də əyalət haqqında ən mü hüm mənbələrdəndir. Səfəvilər dövlətinin zəiflədiyi şəraitdə böyük Azər­ baycan sərkərdəsi Nadir xan əfşarın mövqeyinin yüksəli­ şi ilə İrəvan əyaləti osmanlılardan geri qaytarıldı. Osman­ lı qoşunları 1735­ci ilin oktyabrında İrəvan qalasını tərk etdilər. 1736­cı ildə Nadir xan Muğanda özünü şah elan etdi. İrəvan bölgəsi Nadir şah əfşar imperiyasının tərkibinə daxil oldu. 1747­ci ilin iyununda Nadir şahın öldürülməsindən


son ra Azərbaycan torpaqlarında, o cümlədən İrəvanda müstəqil dövlət qurumları ­ xanlıqlar yarandı.


İrəvan əyaləti və Naxçıvan sancağı. 1728-ci il.


İRəVAN XANlIğI


Qərbi Azərbaycanda ilk müstəqil Azərbaycan dövləti


Azərbaycan dövləti olan İrəvan xanlığını Azərbaycanın dövlət ida­ rəçiliyi tarixində mühüm rol oynamış məşhur Qacarlar adlanan türk sü laləsindən olan xanlar idarə etmişlər. Xanlığın bütün idarəçilik sis­ temi, ictimai, siyasi, mədəni və təsərrüfat həyatı, burada yaşayan əha­ li nin məişət mədəniyyəti Azərbaycanın min illər boyunca davam et­ miş ümumi tarixi inkişaf sisteminin ayrılmaz tərkib hissəsi idi. İrəvan xanlığı öz inkişaf xüsusiyyətlərinə görə həmin dövrdə mövcud olmuş digər Azərbaycan xanlıqlarından heç nə ilə fərqlənmirdi. İrəvan xanlığının ərazisində tarix boyu Azərbaycan xalqına məxsus çoxsaylı yaşayış məskənləri ­ kəndlər, şəhərlər salınmış, minlərlə tarixi abidələr ­ qalalar, məscidlər, minarələr ucaldılmış, karvansaralar, ha­ mamlar inşa olunmuşdu. Bölgədəki bütün yer adları ­ toponimlər Azər­ baycan xalqına məxsus idi. Bu inkarolunmaz həqiqəti hətta erməni mən bələri də təsdiq edir. Xanlığın ərazisində saysız­hesabsız qədim oğuz­türk qəbiristanları və bu qəbiristanlarda Azərbaycan xalqına məx sus külli miqdarda qoç heykəlləri, qəbirüstü abidələr vardı. Bütün bunlar Azərbaycan xalqının maddi mədəniyyət möhürləri idi… İrəvan xanlığı Ağrıdağ düzənliyi, Göyçə gölü hövzəsi və Araz ça­ yından cənub­qərbə doğru uzanan Qərbi Azərbaycan torpaqlarını əha tə edirdi. Azərbaycanın şimal­qərbində yerləşən bu xanlıq paytaxtı İrəvan şəhəri olmaqla inzibati cəhətdən 15 mahala bölünür dü: Qırxbulaq, Zəngibasar, Gərnibasar, Vedibasar, Şərur, Sürməli, Də rəkənd, Saatlı, Talın, Seyidli­Axsaxlı, Sərdarabad, Karpi, Abaran, Də rəçiçək, Gö yçə. İrəvan xanlığı 1747­1828­ci illərdə müstəqil dövlət kimi Azərbaycan


İrəvan xanı


Həsən xan Qacar. 1827­ci il.


10


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116