This page contains a Flash digital edition of a book.
və bu faktı Səfəvi tarixçisi Budaq Münşi də qələmə alıb. Həm də Təbriz məktəbi Herat məktəbindən çox fərqlənirmiş. Ən böyük fərqlərdən biri rənglərin zənginliyindədir. Herat məktəbinin miniatürlərində rənglər az sayda və ahəngdar şəkildə verilib. Təbriz məktəbi isə rənglərin çoxluğu və təzadlı düzülüşü ilə seçilir. Bu, Sultan Məhəmmədin meyxanada şərab içilməsinin təsvir edildiyi miniatürdə özünü qabarıq göstərir. Miniatürün rəng düzülüşü səsləşir və zəngindir. Göy, qırmızı, sarı, yaşıl və başqa parlaq rəngli paltarların təzadlı yerləşməsi, qızılı və yaşılı fonda onların ritmik ardıcıllığı emossional təsiri və minatürün dekorativ səsləşdirilməsini gücləndirən çalar sistemi yaradır. Əksər araşdırmaçılar Sultan Məhəmmədin bu miniatürü 1510-1511-ci illərdə, bir sıra mütəxəssislər isə 1517-ci ildə çəkdiyini göstərirlər. Yəni miniatür Behzadın Təbrizə gəlməsindən xeyli əvvəl çəkilib və tamamilə Sultan Məhəmməd məktəbinə xas bir rəsmdir. Və təbii ki, burada Behzadın heç bir təsirindən danışmaq olmaz. Onun təsiri Sultan Məhəmmədin Behzadın Təbrizə gəlməsindən sonra çəkdiyi rəsmlərdə də hiss edilmir. 1539-1543-cü illərdə Nizami «Xəmsə»si üçün çəkdiyi «Sultan Səncər və qarı» və “Peyğəmbərin meracı” miniatürlərində Sultan Məhəmməd məktəbinə xas şəkildə rənglərin zənginliyi və ritmik ahəngdarlığı müşahidə edilir. Hər iki miniatür tam səhifəni tutur ki, bunu müsəlman miniatür sənətinin əsası Behzad tərəfindən qoyulmuş inkişafının zirvəsi saymaq olar. Yəni miniatür sənətinin inkişafı və bu rəsmlərin böyüyərək tam vərəq ölçüsündə rəsmlərə çevrilməsi bu iki böyük sənətkarın zəhmətinin nəticəsidir. «Sultan Səncər və qarı» miniatürü Nizaminin «Sirlər xəzinəsi»nə çəkilmiş ən yaxşı rəsm sayılır. Rəsm obrazlı quruluşu, bitkinliyi və kompozisiyanın dayanıqlı olması ilə seçilir. Rəng çalarları heyrətamiz səviyyədə ahəngdardır və zərgər dəqiqliyi ilə işlənib. Miniatürdə imza qoyulmasa da, əksər mütəxəssislər kompozisiya quruluşuna və ayrı-ayrı detalların təsvirinə görə onun Sultan Məhəmmədə məxsus olduğunu bildirirlər. Yəni atların, bulud arxasından süzülən günəş şəfəqlərinin təsviri, ümumi kompozisiya bu miniatürün məhz Sultan Məhəmməd tərəfindən çəkildiyini vurğulayır. Lakin Sultan Məhəmmədin bəzi rəsmlərində Behzadın təsiri hiss edilir. Məsələn, onun «Kitab oxuyan gənc» və «Şah Təhmasibin portreti» miniatürlərində Behzadın «Şeybani xanın portreti» əsərinin təsiri açıqca görsənir. Və bu təbiidir. Çünki Behzad həmin dövrün sarayları üçün ümumi qəbul edilən brend idi və Şah İsmayıl Xətainin əmri ilə Təbrizə gətirilməsinin


Behzad. Şeybani xanın portreti. 1507-ci il. ABŞ, şəxsi kolleksiya.


kökündə də bu dururdu. Ümumiyyətlə, Behzadın 1510-cu ildən əvvəl çəkdiyi bu portret barədə orta əsrlərin nəqqaşlıq məktəblərində çox danışılırmış və 19-cu əsr Avropa rəssamları da bu sənət əsəri ilə çox maraqlanıblar. Nəqqaşlar rəssamın həmin rəsmdə rənglərin ən ifadəli təsvirini əldə etdiyini düşünürmüşlər və bu fikirdə imişlər ki, heç kim qırmızını, mavini və ya yaşılı Behzad səviyyəsində təsvir etməyə qadir deyil. Behzadın əksər rəsmlərində rənglərin ən təsirli çalarlarının təsviri açıqca gözə çarpır və bu rəsmlərlə qarşılaşanda diqqəti ilk cəlb edən məhz rənglər olur. Orta əsr nəqqaşları Tanrı dərgahının məhz Behzadın qələmindən çıxmış qırmızı rəngə bənzər olduğunu düşünürdülər. 19-cu əsr Avropa impressionistləri tərəfindən irəli sürülən təmiz rəng cərəyanını da məhz Behzadın miniatürləri ilə bağlayırlar. Behzadın daha bir fərqi kompozisiyanı çox sadə qurması idi. Sultan Məhəmmədin «Şah Təhmasibin portreti» miniatüründə Behzadın bütün bu özəlliklərinin təsiri hiss edilir – kompozisiya çox sadə qurulub, həmçinin Şah Təhmasibin köynəyində qırmızının təsirli çaları diqqəti ən cəlb edəndir. Rəsmin Sultan Məhəmməd tərəfindən, amma Behzad üslubunda çəkilməsinin də öz izahı var – Şah Təhmasib Behzadı baş nəqqaşlıqdan çıxarıb özünə həmsüfrə edəndə onu həm də öz şəxsi nəqqaşı təyin etmişdi. Təbii ki, Behzad şəkli özü çəkə bilməzdi - bütün mənbələr həmin vaxt Behzadın kor olmasından bəhs edir. Amma bununla belə,


167


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116  |  Page 117  |  Page 118  |  Page 119  |  Page 120  |  Page 121  |  Page 122  |  Page 123  |  Page 124  |  Page 125  |  Page 126  |  Page 127  |  Page 128  |  Page 129  |  Page 130  |  Page 131  |  Page 132  |  Page 133  |  Page 134  |  Page 135  |  Page 136  |  Page 137  |  Page 138  |  Page 139  |  Page 140  |  Page 141  |  Page 142  |  Page 143  |  Page 144  |  Page 145  |  Page 146  |  Page 147  |  Page 148  |  Page 149  |  Page 150  |  Page 151  |  Page 152  |  Page 153  |  Page 154  |  Page 155  |  Page 156  |  Page 157  |  Page 158  |  Page 159  |  Page 160  |  Page 161  |  Page 162  |  Page 163  |  Page 164  |  Page 165  |  Page 166  |  Page 167  |  Page 168  |  Page 169  |  Page 170  |  Page 171  |  Page 172  |  Page 173  |  Page 174  |  Page 175  |  Page 176  |  Page 177  |  Page 178  |  Page 179  |  Page 180  |  Page 181  |  Page 182  |  Page 183  |  Page 184  |  Page 185  |  Page 186  |  Page 187  |  Page 188  |  Page 189  |  Page 190  |  Page 191  |  Page 192  |  Page 193  |  Page 194  |  Page 195  |  Page 196  |  Page 197  |  Page 198  |  Page 199  |  Page 200  |  Page 201  |  Page 202  |  Page 203  |  Page 204