This page contains a Flash digital edition of a book.
Bunciket sarayının divarlarını bəzəyən «Körpələri əmizdirən dişi canavar» kompozisiyası. Eradan əvvəl 8-7-ci əsrlər.


Göy Tanrı dininə tapınırdılar. O vaxt Çinin Budda rahibləri, yəhudi, xristian və müsəlman missionerlər Çingiz xanı nə qədər öz tərəflərinə çəkmək istəsələr də, o, Göy Tanrı inancından dönməyib. Təbii ki, onun ətrafında olan rəssamlar istəsələr də, istəməslər də rəsmlərini Böyük Xanın inancına uyğun şəkildə nəqş etməyə məcbur idilər. Daha sonra moğol rəsm məktəbi bütün imperiya ərazisinə yayılıb, İranı və Azərbaycanı idarə edən moğol Hülakilərin müsəlmanlığı qəbul etməsindən sonra İslam fəlsəfəsinə də uyğunlaşmağı bacarıb. Yəni ondan sonra moğol rəsm məktəbində insanları etnik kimliyinə görə fərqləndirmək ənənəsi ortadan qalxıb və hamı eyni moğol görkəmi ilə təsvir edilib. Müsəlman miniatür sənətinin türk-moğol mənşəli olmasının başqa bir sübutu orta yüzilliklərin ən tanınmış məktəbi olan Heratın məhz moğol mühiti ilə çox yaxın olmasıdır. Heratda moğollar bu gün də yaşayırlar və şəhər ətrafında iki kənddə – Kundur və Karezi-Mullada bu gün də moğol dilində danışırlar. 20-ci əsrin əvvəllərində yaşamış moğol şair Əbdülqadirin ərəb əlifbası ilə yazdığı şeirlər isə müsəlman moğol ədəbiyyatının tək nümunəsidir.


təBRİZİn ÖZ İZİ


İlk vaxtlar Təbriz miniatür məktəbində də moğol üslubu hakim olub. Amma moğol sülalələrinin Azərbaycan dünyasından çıxması və onların yerini oğuz əsilli Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu sülalələrinin tutması, daha sonra isə mənşəcə Azərbaycan türkləri olan Səfəvi xanədanının uzunmüddətli hakimiyyətinin


164


başlaması ilə Təbriz miniatür məktəbi tamamilə moğol təsirindən çıxıb və öz üslubu ilə seçilib. Hülakilər dövründə Azərbaycanın üç şəhərində - Xoyda, Marağada və Təbrizdə miniatür sənəti var idisə, 15-ci yüzilliyin sonlarına doğru Təbriz müniatürçülüyü güclənir və xüsusi məktəbə çevrilir. Təbriz miniatür məktəbinin ən güclü çağları


məhz Sultan Məhəmmədin dövrünə təsadüf edir. Ustad nəqqaş əsli və nəcabəti ilə Təbrizə bağlı idi və 1490-cı ildə o, bu şəhərdə anadan olub və həyatını orada keçirərək 16-cı əsrin ortalarında Təbrizdə vəfat edib. Orta əsr təzkirəçiləri onun barəsində çox yazıblar və onu Təbriz miniatür məktəbinin ən görkəmli nümayəndəsi sayıblar. Məsələn, 1544-cü ildə Dust Məhəmməd tərəfindən qələmə alınmış "Halati-hünər-vəran" əsərində belə deyilir: «Birinci sırada öz əsrinin yeganəsi olan ustad Nizam əd-Din Sultan Məhəmməd dayanır. Onun rəsmləri, xüsusilə də şah (Şah Təhmasib nəzərdə tutulur) həzrətlərinə həsr olunmuş "Şahnamə"si çox gözəldir. Burada pələng dərisi geymiş adam elə inandırıcı təsvir olunub ki, pələng ürəyi yemiş ən ürəkli sənətkarlar belə həmin əsərə həsədlə baxmış və ustadın qarşısında baş əymişlər». Qazi Əhməd adlı müəllifin 1596-1597-ci illərdə qələmə alınmış "Gülüstani hünər dər halat-i xəttatan və nəqqaşan" adlı əsərində isə Behzadın Heratdan Təbrizə gəldiyi vaxt Sultan Məhəmmədin artıq saray kitabxanasına rəhbərlik etdiyi bildirilir: «Usta Behzadın Heratdan İraqa gəldiyi vaxtda Ustad Sultan Məhəmməd şahın kitabxanasında işləyirdi. Məskəni behişt, yeri cənnət bağları olsun, usta Behzad dörd iqlimin bu Xosrovunun yanında məşğul oldu və onun


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116  |  Page 117  |  Page 118  |  Page 119  |  Page 120  |  Page 121  |  Page 122  |  Page 123  |  Page 124  |  Page 125  |  Page 126  |  Page 127  |  Page 128  |  Page 129  |  Page 130  |  Page 131  |  Page 132  |  Page 133  |  Page 134  |  Page 135  |  Page 136  |  Page 137  |  Page 138  |  Page 139  |  Page 140  |  Page 141  |  Page 142  |  Page 143  |  Page 144  |  Page 145  |  Page 146  |  Page 147  |  Page 148  |  Page 149  |  Page 150  |  Page 151  |  Page 152  |  Page 153  |  Page 154  |  Page 155  |  Page 156  |  Page 157  |  Page 158  |  Page 159  |  Page 160  |  Page 161  |  Page 162  |  Page 163  |  Page 164  |  Page 165  |  Page 166  |  Page 167  |  Page 168  |  Page 169  |  Page 170  |  Page 171  |  Page 172  |  Page 173  |  Page 174  |  Page 175  |  Page 176  |  Page 177  |  Page 178  |  Page 179  |  Page 180  |  Page 181  |  Page 182  |  Page 183  |  Page 184  |  Page 185  |  Page 186  |  Page 187  |  Page 188  |  Page 189  |  Page 190  |  Page 191  |  Page 192  |  Page 193  |  Page 194  |  Page 195  |  Page 196  |  Page 197  |  Page 198  |  Page 199  |  Page 200  |  Page 201  |  Page 202  |  Page 203  |  Page 204