This page contains a Flash digital edition of a book.
yaşlı və ustad sənətkarlar Allahın istəyinə ən yaxın olanlardır və onlar kor olduqdan sonra dünyanı tamamilə Allahın gördüyü kimi təsvir edirlər. Buna görə də yeni başlayan gənc rəssamlar çəkdikləri rəsmləri ustad rəssamların çəkdikləri rəsmlərə bənzətməyə çalışardılar. Bəzən bunun üçün qəlibdən də istifadə edilirdi. Yəni hansısa ustad rəssamın əsərinin taxtadan açılmış nöqtələr şəklində qəlibi hazırlanırdı və sonrakı gənc rəssamların işi yalnız həmin xətləri birləşdirməklə, rəngləməklə bitirdi. Nəqqaşların ustalığı rənglərin daha ahəngli və xətlərin daha zərif verilməsi ilə müəyyən edilirdi. Nəqqaşın işi Allahın iradəsi ilə yarandığından rəsmlərə imza atmaq da küfr əlaməti sayılırdı. Dünyaya səs salmış rəssamların işlərini sadəcə rəng çalarlarına və xətlərin zərifliyinə görə tanıyardılar. Beləcə, Fars vilayətinin uzunsifət farslar yaşayan mərkəzi Şirazda çəkilən rəsmlərin bütün personajları yumrusifət moğollar olurdu. Və həddən ziyalı və çox dindar olan nəqqaşlar bunun Allahın iradəsi ilə baş verdiyini, Allahın dünyanı məhz belə görmək istədiyini düşünürdülər. Onlar ənənələrdən qaçmağın böyük fəlakətlər gətirdiyinə tam səmimiyyətlə inanırdılar. Orta əsrlərdə nəqqaşlar arasında dolaşan bir rəvayətə görə, Heratdan cənubda yerləşən vilayətlərdən birində bir Xan varmış və o, hərəmində olan gözəl xanımlar içindən seçdiyi zərif tatar qızı ilə sevgi dolu bir həyat yaşayırmış. Tatar qızı da Xan kimi rəsm aşiqi imiş və onlar hər ikisi sarayda yaşayan ustad bir nəqqaşın rəsmlərindən birgə həzz alırmışlar. Bir gün bu ustad rəssam Xan və tatar qızı üçün Nizami «Xəmsə»sindən Xosrov və Şirinin bir- birlərinə tamaşa etməsi səhnəsinin şəklini çəkir. Özündən razı olan rəssam ilk dəfə olaraq şeytanın təlqini ilə ənənələrdən kənara çıxır və Xosrovun üz cizgilərinə bir qədər dəyişiklik edərək öz cizgilərindən əlavə edir. Təbii ki, rəsmə baxan Xan da şeytan vəsvəsəsinə uğrayır və həyatında tatar qızından başqa qadın görməmiş bu insan hərəmində yaşayan başqa bir gözəllə gizli görüşə çıxır. Bu işi nə qədər gizli saxlamağa çalışsa da, tatar qızı məsələdən hali olur və qəhrindən özünü öldürür. Xan böyük bir kədərə düçar olur, nəhayət rəsmi araşdırdıqda hər şeyin rəsmdəki fərdi cizgidən qaynaqlandığını görür və rəssamın gözlərini çıxarır ki, bir daha Tanrının baxışı ilə gördüyü dünyasına şeytan təlqiniylə fərdi cizgi qata bilməsin. Herat və Şiraz miniatür məktəblərinin ənənə olaraq moğol cizgilərini götürməsi isə bu sənətin kökündə uyğur sənətkarlarının durması ilə bağlıdır. Müsəlman Şərqində ilk miniatür məktəbləri Hülakilərin dövründə


Maninin qədim Çin mənbələrində qalmış rəsmi.


yaranıb. 13-cü yüzillikdə İranı öz nəzarətləri altına salan moğol Hülakilər ora yalnız silahları ilə deyil, həm də özlərinə məxsus mədəni dünyaları ilə daxil olmuşdular. Çox gənc bir sivilizasiya quran Moğol imperiyası bütün elmi və mədəni biliklər üçün açıq idi və qonşu müsəlman türk–uyğur mədəniyyətinin, buddist Çin mədəniyyətinin bütün nailiyyətlərindən rahatlıqla yararlanırdı. Hələ qədimlərdən rəsm sənətində uyğurlar xüsusi ad çıxarmışdılar və hətta Çinin buddist məbədlərinin rəsmlərini uyğur rəssamlar çəkirmişlər. Uyğurların rəsmə marağını İslamdan öncə 3-cü yüzillikdə yaşamış peyğəmbər Maninin dinini-manixeyliyi qəbul etmələri ilə bağlayırlar. Maninin peyğəmbərliklə yanaşı, həm də böyük rəssam olması orta yüzilliklərin ədəbi mətnlərində xüsusilə vurğulanır. Şərqi Türküstanda, yəni Sincan – Uyğur muxtar bölgəsində bu günə kimi qorunan manixey məbədlərinin divarları IV- XIV yüzilliklərdə uyğur rəssamları tərəfindən çəkilmiş miniatürlərlə doludur. Uyğurustanın Kuça şəhərindəki manixey məbədinin divarlarına 8-9-cu yüzillikdə uyğur rəssamları tərəfindən çəkilmiş freskanın bir çox elementləri orta yüzillik müsəlman nəqqaşlığının əsasında məhz qədim uyğur rəssamlığının dayandığını göstərir. Mozaikada perspektiv nəzərə alınmır və peyğəmbər Manini çıxmaqla personajların hamısı bir-birinə bənzəyir, ən çox rast gəlinən


161


Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116  |  Page 117  |  Page 118  |  Page 119  |  Page 120  |  Page 121  |  Page 122  |  Page 123  |  Page 124  |  Page 125  |  Page 126  |  Page 127  |  Page 128  |  Page 129  |  Page 130  |  Page 131  |  Page 132  |  Page 133  |  Page 134  |  Page 135  |  Page 136  |  Page 137  |  Page 138  |  Page 139  |  Page 140  |  Page 141  |  Page 142  |  Page 143  |  Page 144  |  Page 145  |  Page 146  |  Page 147  |  Page 148  |  Page 149  |  Page 150  |  Page 151  |  Page 152  |  Page 153  |  Page 154  |  Page 155  |  Page 156  |  Page 157  |  Page 158  |  Page 159  |  Page 160  |  Page 161  |  Page 162  |  Page 163  |  Page 164  |  Page 165  |  Page 166  |  Page 167  |  Page 168  |  Page 169  |  Page 170  |  Page 171  |  Page 172  |  Page 173  |  Page 174  |  Page 175  |  Page 176  |  Page 177  |  Page 178  |  Page 179  |  Page 180  |  Page 181  |  Page 182  |  Page 183  |  Page 184  |  Page 185  |  Page 186  |  Page 187  |  Page 188  |  Page 189  |  Page 190  |  Page 191  |  Page 192  |  Page 193  |  Page 194  |  Page 195  |  Page 196  |  Page 197  |  Page 198  |  Page 199  |  Page 200  |  Page 201  |  Page 202  |  Page 203  |  Page 204