diyaIog
MAYIS-HAZİRAN 2009
huKuK Devletİ -çİft Başlı yargı çelİşKİSİ
Ümit Kardaş
Emekli Hakim Albay
Çift başlı yargı yapılanması nedeniyle yıllardır ihlal edilen tabii hâkim ilkesinin önemi,
bugün Ergenekon soruşturması vesilesiyle daha anlaşılır hale gelmiştir. Askeri yargının
varlık amacının dışında geniş bir yargı alanına sahip olması ve adli yargı aleyhine
alabildiğine genişlemesi, hem askerlerin hem de onlarla birlikte suç işleyen sivillerin,
tabii hâkimlerinden ayrı mercilerde yargılanmalarına neden olmaktadır. İlk defa 1961
Anayasasının 138. maddesi ile askeri yargı bir anayasa metnine en geniş şekliyle
girmiş,1982 Anayasası bu düzenlemeyi 145. maddesinde aynen tekrarlamıştır. Bu
düzenlemeye paralel bir şekilde düzenlenen 353 sayılı kanunun 9. maddesi, askeri
mahkemelerin askerler bakımından görev alanını belirlemiştir. Askeri mahkemeler,
asker kişilerin askeri suçlarının yanı sıra, asker kişiler aleyhine işledikleri suçlar ile
askeri mahallerde yahut askeri hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara
da bakarlar. Aynı yasanın 12. maddesi, asker ve sivil kişilerin birlikte suç işlemeleri
74
halini düzenlemektedir. Bu maddeye göre, askerlerle sivillerin müştereken bir suç
işlemeleri durumunda, suç, Askeri Ceza Kanunu’nda yazılı bir suçsa askeri yargı, sivil
DOSYA
bir suçsa adli yargı görevli olacaktır.
Askeri suç nedir, nasıl tanımlanmalıdır?
Askeri suçun Askeri Ceza Kanunu’nda bir tanımı yoktur. Oysa bu suçun tanımı çok
önemlidir. Diğer görev alanları bu tanıma göre belirlenmektedir. En önemlisi, sivil
kişilerin askeri mahkemelerde yargılanma gerekçeleri olarak askerlerle birlikte
işledikleri suçların askeri suç sayılmaları ve bu gerekçe ile sivillerin tabii hâkimlerinden
koparılmaları, vahim bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Türkiye’de uygulanan
sivil ve askeri yargı sistemlerinin farklı sistemler olduğu, ayrı usuller uyguladıkları,
hâkimlerinin bağımsızlıklarının ve güvencelerinin farklı düzenlemelere bağlı olduğu,
bu durumun da yargılama birliğine aykırı olduğu açıktır. Bu nedenle, askeri suç
kavramının açıklıkla ve kesinlikle belirlenmesi, yoruma açık olmaması, sınırlarının
iyi çizilmesi büyük önem taşımaktadır. Askeri suç tanımının önemine ilişkin olarak
Askeri Ceza Kanunu’nun 54. maddesini örnek gösterebiliriz. Bu madde ile 765 sayılı
Türk Ceza Kanunu’nun 125. ile 145. maddeleri arasındaki maddeleri (5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu’nda 6. ve 7. Bölümlerdeki karşılıkları) Askeri Ceza Kanunu’na sokularak
askeri suç haline getirilmiştir. Siyasi suç niteliğindeki bu suçların askeri suç haline
getirilmesi çok sakıncalıdır. Bu yapay bir askeri suç genişletmesi olup, hem asker
kişileri hem de askerlerle birlikte bu suçları işleyen sivilleri askeri yargı alanına alarak
tabii hâkimlerinden ayırmaktadır. Örnek olay olarak Şemdinli Davasını verebiliriz. Van
Cumhuriyet Başsavcılığınca asker sanıklar hakkında soruşturma yapılmış, söz konusu
Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116  |  Page 117  |  Page 118  |  Page 119  |  Page 120  |  Page 121  |  Page 122  |  Page 123  |  Page 124  |  Page 125  |  Page 126  |  Page 127  |  Page 128  |  Page 129  |  Page 130  |  Page 131  |  Page 132  |  Page 133  |  Page 134  |  Page 135  |  Page 136  |  Page 137  |  Page 138  |  Page 139  |  Page 140  |  Page 141  |  Page 142  |  Page 143  |  Page 144  |  Page 145  |  Page 146  |  Page 147  |  Page 148  |  Page 149  |  Page 150  |  Page 151  |  Page 152  |  Page 153  |  Page 154  |  Page 155  |  Page 156  |  Page 157  |  Page 158  |  Page 159  |  Page 160  |  Page 161  |  Page 162  |  Page 163  |  Page 164