diyaIog
MAYIS-HAZİRAN 2009
huKuKun üStünlüğü: İnSan haKlarının huKuK
yoluyla KorunmaSınDa temel İlKe
Hüsnü Öndül
Avukat
Birleşmiş Milletler tarafından 10 Aralık 1948 tarihinde kabul ve ilan edilen İnsan
Hakları Evrensel Bildirisi’nin ‘Başlangıç’ bölümünde, “İnsanın zulüm ve baskıya karşı
son çare olarak ayaklanmak zorunda kalmaması için insan haklarının hukuk düzeni ile
korunmasının temel bir gereklilik” olduğu vurgulanır. Bildirinin 28. maddesinde de,
“Herkesin bu Bildirge’de ileri sürülen hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleşebileceği
bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.” denilmektedir.
Avrupa Konseyi Statüsü’nün (1949) 3. maddesinde, “Avrupa Konseyinin her üyesi,
hukukun üstünlüğü ilkesini ve yetki alanı altında bulunan herkesin insan haklarından
ve temel özgürlüklerden yararlanma ilkesini kabul eder.” hükmü yer alır.
72
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1. maddesinde, (4 Kasım 1950) “Sözleşmeci
taraflar, kendi yetki alanları içinde bulunan herkese bu Sözleşme’nin birinci
DOSYA
bölümünde açıklanan hak ve özgürlükleri tanırlar.” hükmüne yer verilir. Bu madde ile
devletler, insan haklarını güvence altına alma ve koruma alanında iki tür yükümlülük
altına girmektedirler. Birincisi, Sözleşme’nin tarafı olan devletler, bireylerin
haklarını ve özgürlüklerini kullanmalarını engelleyecek tutum ve davranışlardan
kaçınacaklar(negatif yükümlülük); ikincisi, bireylerin haklarını ve özgürlüklerini
kullanmaları için gerekli önlemleri alacaklardır (pozitif yükümlülük, AİHM, Marcks
v.Belçika).
Sözleşme’nin 6. maddesinde adil yargılanma hakkı; 13. maddesinde de, etkili başvuru
hakkı düzenlenmiştir. 13. madde şöyledir: “Bu sözleşmede tanınmış olan hak ve
özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev ifa eden kimseler tarafından bu
sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, durumun düzeltilmesi için ulusal bir makama
başvurma hakkına sahiptir.” Sözleşme’nin 46. maddesi, “kararların bağlayıcılığı ve
uygulanması” başlığını taşır ve şöyledir: “Yüksek Sözleşmeci taraflar, taraf oldukları
davalarda Mahkeme’nin kesinleşmiş kararlarına uymayı taahhüt ederler.”
Hukukun üstünlüğü ilkesiyle ilgili olarak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi(AİHM) Silver
ve Diğerleri/İngiltere (25 Mart 1983) kararında; “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin
temelinde var olan ilkelerden biri olup, kişinin hakkına kamu makamları tarafından
yapılan müdahalenin etkili bir denetime tabi tutulmasını ifade eder” demektedir.
Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116  |  Page 117  |  Page 118  |  Page 119  |  Page 120  |  Page 121  |  Page 122  |  Page 123  |  Page 124  |  Page 125  |  Page 126  |  Page 127  |  Page 128  |  Page 129  |  Page 130  |  Page 131  |  Page 132  |  Page 133  |  Page 134  |  Page 135  |  Page 136  |  Page 137  |  Page 138  |  Page 139  |  Page 140  |  Page 141  |  Page 142  |  Page 143  |  Page 144  |  Page 145  |  Page 146  |  Page 147  |  Page 148  |  Page 149  |  Page 150  |  Page 151  |  Page 152  |  Page 153  |  Page 154  |  Page 155  |  Page 156  |  Page 157  |  Page 158  |  Page 159  |  Page 160  |  Page 161  |  Page 162  |  Page 163  |  Page 164