diyaIog
MAYIS-HAZİRAN 2009
Mitterrand şöyle yakınmaktadır: “Hukuk, adalet hiçbir biçimde hikmet-i hükümet denilen
nesneye kurban edilmemelidir. Uzun yıllar taşıdığım siyasal sorumluluğum döneminde
hikmet-i hükümet diye bir nesneye hiç rastlamadım. Ne zaman hikmet-i hükümetten söz
edilmişse, bilmelisiniz ki, bu bir başka şeyi gizlemek için uydurulmuş bir bahanedir”.
Başbakan William Pitt’in dilinde hikmet-i hükümetin karşılığı “devlet işlerinde
zorunluluk”tur. Mitterrand’dan 206 yıl önce 18.11.1783’te Komünler Meclisinde
şöyle diyordu, Pitt: “Zorunluluk, birey özgürlüklerini çiğnemenin özrüdür; zorbaların
bahanesi, kölelerin inancıdır”.
Bütün bunların sonucu olarak Kara Avrupa’sında toplum devletçi kurallara bağlı, içine
kapalıdır. İktidar tektir. Yargı da bundan payını almıştır. Erkler, güçler ayrılığından ne
kadar söz edilirse edilsin yargı birliği sağlanamamış, yargıyı bağımsız kılma kavgası
bir türlü bitmemiştir.
Görülüyor ki, “hukuk devleti” küresindeki savaşım, devletin topluma ve bireye
karışmasını azaltma savaşımıdır. Temel amaç, kanımca “az devlet, çok hukuk”
formülüyle özetlenebilir. Dar bir ufuktur bu.
70
Buna karşılık, “hukukun üstünlüğü ilkesi”nin boy verdiği Anglo-Sakson ülkelerinde
DOSYA toplum, sözleşmeci, uzlaşmacıdır. Kendi kendini düzenler. Saydam ve dışa
açıktır. Bireyler yarışmacıdır. Girişim gücü devlette değil, bireyde ve sivil toplum
örgütlerindedir. Devlet merkezci değildir. Toplum çoğulcu olduğundan iktidar da tek
değil, parçalıdır. Çok kutuplu kurumlar, kuruluşlar devletin temel görevlerinin bir
kesimini üstlenmiştir. Çoğulculuk kurumsal parçalanmayı, işbölümünü yaratmakta,
toplum kendi hukukunu kendi üretmektedir. Devletin karşısında özerk bir hukuk
vardır. Her şey üretilen bu hukukun hakemliğinde çözülmektedir. Birey ile devlet
bu hukukun karşısında eşit konumdadır. Her ikisi de toplumun ürettiği ve dayattığı
hukuka bağlıdır. Toplumun ürünü olduğundan başat, egemen güçtür, hukuk. Devlet ise
ikincil plandadır. Hukuk yaşanarak Sokratik yöntemle öğretilmekte, uygulanmaktadır;
somuttur, esnektir ve de devletten bağımsızdır. Toplum devletin vesayetinde değil,
devlet zorunlu olarak toplumun içindedir. Bu yüzden genellikle yazılı bir anayasaya
bile gerek duyulmamıştır.
Bunun sonuçları ise ortadadır: Hukuk devletten bağımsız olduğundan yargı da bağımsız
ve çok güçlüdür. Hukuk ve dolayısıyla yargı birliği örselenmemiş, anayasa mahkemesi,
yargıtay, danıştay ayrımına gerek görülmemiştir. Tek bir yüksek mahkeme vardır.
Hukukta özel hukuk, kamu hukuku gibi katı kavramlaşmalara ve ayrımlaşmalara
yer verilmemiştir. Anayasa mahkemesi, yargıtay ve danıştay biçiminde üç parçalı
olmadığı, yargı birliği sağlandığı, son sözü yüksek mahkeme söyleyeceği için her
derecedeki mahkeme, bir yasanın anayasal kurallara, bir tüzüğün yasalara aykırı olup
Page 1  |  Page 2  |  Page 3  |  Page 4  |  Page 5  |  Page 6  |  Page 7  |  Page 8  |  Page 9  |  Page 10  |  Page 11  |  Page 12  |  Page 13  |  Page 14  |  Page 15  |  Page 16  |  Page 17  |  Page 18  |  Page 19  |  Page 20  |  Page 21  |  Page 22  |  Page 23  |  Page 24  |  Page 25  |  Page 26  |  Page 27  |  Page 28  |  Page 29  |  Page 30  |  Page 31  |  Page 32  |  Page 33  |  Page 34  |  Page 35  |  Page 36  |  Page 37  |  Page 38  |  Page 39  |  Page 40  |  Page 41  |  Page 42  |  Page 43  |  Page 44  |  Page 45  |  Page 46  |  Page 47  |  Page 48  |  Page 49  |  Page 50  |  Page 51  |  Page 52  |  Page 53  |  Page 54  |  Page 55  |  Page 56  |  Page 57  |  Page 58  |  Page 59  |  Page 60  |  Page 61  |  Page 62  |  Page 63  |  Page 64  |  Page 65  |  Page 66  |  Page 67  |  Page 68  |  Page 69  |  Page 70  |  Page 71  |  Page 72  |  Page 73  |  Page 74  |  Page 75  |  Page 76  |  Page 77  |  Page 78  |  Page 79  |  Page 80  |  Page 81  |  Page 82  |  Page 83  |  Page 84  |  Page 85  |  Page 86  |  Page 87  |  Page 88  |  Page 89  |  Page 90  |  Page 91  |  Page 92  |  Page 93  |  Page 94  |  Page 95  |  Page 96  |  Page 97  |  Page 98  |  Page 99  |  Page 100  |  Page 101  |  Page 102  |  Page 103  |  Page 104  |  Page 105  |  Page 106  |  Page 107  |  Page 108  |  Page 109  |  Page 110  |  Page 111  |  Page 112  |  Page 113  |  Page 114  |  Page 115  |  Page 116  |  Page 117  |  Page 118  |  Page 119  |  Page 120  |  Page 121  |  Page 122  |  Page 123  |  Page 124  |  Page 125  |  Page 126  |  Page 127  |  Page 128  |  Page 129  |  Page 130  |  Page 131  |  Page 132  |  Page 133  |  Page 134  |  Page 135  |  Page 136  |  Page 137  |  Page 138  |  Page 139  |  Page 140  |  Page 141  |  Page 142  |  Page 143  |  Page 144  |  Page 145  |  Page 146  |  Page 147  |  Page 148  |  Page 149  |  Page 150  |  Page 151  |  Page 152  |  Page 153  |  Page 154  |  Page 155  |  Page 156  |  Page 157  |  Page 158  |  Page 159  |  Page 160  |  Page 161  |  Page 162  |  Page 163  |  Page 164